Në vitin 2020, Armée de l’air franceze miratoi një emër të ri, duke u bërë “Armée de l’air et de l’espace”. Ky ndryshim nuk është vetëm simbolik, por pasqyron një ndryshim thelbësor në perceptimin dhe qasjen e Francës ndaj përdorimit strategjik të hapësirës. Por pse të lidhim ajrin dhe hapësirën dhe cila është nevoja strategjike pas këtij ndryshimi?
Hapësira: një fushë e re e konkurrencës- Evolucioni i emrit të Armée de l’air nxjerr në pah njohjen se hapësira ekzo-atmosferike është bërë një fushë e konkurrencës, madje edhe e konfrontimit të mundshëm, midis fuqive të mëdha. Për Francën, nevoja për këtë transformim është e qartë: të monitorojë hapësirën, të sigurojë sigurinë e satelitëve të saj, të identifikojë kërcënimet e mundshme dhe të mbrohet prej tyre. Dimensioni hapësinor, pra, përshtatet qartë në një kontekst evropian. Për këtë qëllim, Franca ka vendosur t’ia besojë këtë mision “sovranitetit hapësinor” Armée de l’Air, në bashkëpunim të ngushtë me Qendrën kombëtare d’études Spatiales (CNES). Edhe pse ky bashkëpunim ekziston prej shumë vitesh, sot ajo merr formën e një politike të vërtetë kombëtare hapësinore.
Komanda Hapësinore: një strukturë e përbashkët e forcës- Për të menaxhuar këtë dimension të ri strategjik, Franca u pajis me një Komandë Hapësinore (Commandement de l’espace – CDE) në vitin 2019. Ky organ ndër-forcash vepron nën drejtimin e Shefit të Shtabit të Forcave të Armatosura, duke ofruar këshilla dhe duke zbatuar politikë hapësinore ushtarake në favor të të gjitha forcave të armatosura. Megjithëse i vendosur nën autoritetin e Shefit të Shtabit të Armée de l’air et de l’space në lidhje me organizimin, funksionimin dhe trajnimin, CDE shërben si një lidhje thelbësore midis armëve të ndryshme (ajër, det, tokë), duke siguruar strategji dhe koherencë në hapësirë.
Një strategji e veçantë hapësinore franceze? Modeli i hapësirës ushtarake franceze ka krijuar një precedent edhe në vende të tjera evropiane, si Gjermania. Franca e ka njohur prej kohësh rëndësinë e hapësirës në dimensionin ushtarak, duke u pajisur që nga vitet 2000 me një sistem unik në Evropë për mbikëqyrjen e hapësirës (GRAVES), i aftë për të monitoruar në mënyrë autonome evolucionin e situatës hapësinore, duke përfshirë satelitët ushtarakë të fuqive të tjera. Kjo aftësi vëzhgimi dhe autonomie është një element dallues i strategjisë franceze të hapësirës, e cila nuk kufizohet në përdorimin e lëshuesve ekzistues, por gjithashtu zhvillon teknologji specifike për mbrojtjen.
Rëndësia e satelitëve në doktrinën ushtarake- Satelitët luajnë një rol qendror në doktrinën franceze për përdorimin e forcave. Siç u demonstrua në konfliktin në Ukrainë, përdorimi i satelitëve të sigurt të komunikimit është thelbësor për integrimin e aktorëve operacionalë në ciklin e komandës, kontrollit dhe ekzekutimit. Aftësia për të ofruar komunikime elastike është thelbësore për ushtrinë dhe, në përgjithësi, për qëndrueshmërinë kombëtare. Satelitët me sensorë dhe inteligjencë, duke filluar nga vëzhgimi optik deri te analizat e sinjaleve të radarit dhe elektromagnetik, mbështesin drejtpërdrejt agjencitë e inteligjencës dhe ushtritë.
Sfida e autonomisë strategjike evropiane- Çështja e autonomisë strategjike është vendimtare. Pavarësisht thirrjeve të vazhdueshme për një mbrojtje të unifikuar evropiane, shumë vende vazhdojnë të blejnë pajisje nga Shtetet e Bashkuara për të përmbushur standardet e NATO-s, duke kufizuar kështu ndërtimin e një politike të përbashkët evropiane. Qasja e pavarur në hapësirë është një element thelbësor për të forcuar pozicionin e Evropës në një botë të karakterizuar nga konkurrenca në rritje në hapësirë, e theksuar nga investimet që vinë nga Kina dhe India.
Mësime nga lufta në Ukrainë- Konflikti në Ukrainë ka dhënë mësime të vlefshme për përdorimin e aftësive hapësinore. Sulmi i Rusisë ndaj sistemeve të komunikimit satelitor të Ukrainës në fillim të konfliktit theksoi rëndësinë e të paturit elastik të rrjeteve të komunikimit. Vetëm falë bashkëpunimit me Starlink, Ukraina arriti të rivendoste shpejt aftësitë e saj të komunikimit. Kjo tregon nevojën për sisteme të sigurta dhe të tepërta të komunikimit hapësinor, të aftë për t’i rezistuar sulmeve kibernetike dhe elektromagnetike.
Përfundim: një e ardhme evropiane në hapësirë- Evropa ka talentin dhe aftësitë e nevojshme për të zhvilluar një ambicie hapësinore që garanton autonomi reale strategjike. Investimet e mëdha të fuqive të mëdha në hapësirë duhet ta shtyjnë Evropën të vazhdojë në rrugën e ndjekur nga pionierët e suksesit hapësinor evropian. Evropa është në një udhëkryq në aventurën e saj hapësinore: e ardhmja do të përcaktohet nga aftësia e saj për të përballuar sfidat hapësinore dhe për të demonstruar kohezion strategjik midis anëtarëve të saj. Siç thuhet nga disa pro-evropianë të bindur: “Evropa e shekullit të 21-të do të jetë hapësinore ose nuk do të egzistojë”.