– Ketrat e tokës me trembëdhjetë vija kanë një sekret: kur flenë në dimër, bebet e syve të tyre bëhen të errëta në një temperaturë prej 4 gradë, dhe më pas bëhen shpejt transparente përsëri kur ngrohen dhe temperatura e tyre rritet. Kjo aftësi mund të jetë e dobishme edhe për njerëzit. Aftësia për të bërë të kthyeshme errësirën e lenteve është në fakt pikërisht ajo që mund të nevojitet në rast të kataraktave. Dhe duke studiuar këta brejtës në letargji, një ekip studiuesish të udhëhequr nga Instituti Kombëtar i Shëndetit (NIH) identifikuan një proteinë kryesore në këtë proces, të njohur si RNF114, që kthen kataraktet.
Në fund të fundit, katarakti nuk është gjë tjetër veçse një mjegullim i bebes së syrit, i cili zakonisht shfaqet tek njerëzit ndërsa plaken. Studimi i kryer mbi ketrin tokësor me 13 vija dhe minjtë mund të përfaqësojë një strategji të mundshme për ta trajtuar atë pa kirurgji, duke lehtësuar luftën kundër një shkaku të zakonshëm të humbjes së shikimit. Kirurgjia është “efektive, por jo pa rreziqe” dhe “shkencëtarët kanë kërkuar prej kohësh një alternativë” ndaj “skalpelit”, shpjegon Xingchao Shentu, një kirurg kataraktesh dhe bashkë-hetues në Universitetin Zhejiang në Kinë. Gjithashtu , ai shton se , “në disa pjesë të botës mungesa e aksesit në operacionin e kataraktit është një pengesë për trajtimin, dhe kjo do të thotë se kataraktet e patrajtuara janë një nga shkaqet kryesore të verbërisë në mbarë botën”.
Studimi u botua në “Journal of Clinical Investigation” dhe përshkruan këtë zbulim të ri të marrë si pjesë e kërkimit të vazhdueshëm në Institutin Kombëtar të Syrit (NEI), qendra NIH, i kryer duke përfshirë ketrin tokësor me 13 vija. Në këtë kafshë, qelizat fotoreceptore të ndjeshme ndaj dritës në retinë janë kryesisht kone, duke e bërë atë të dobishme për studimin e vetive të tilla si vizioni me ngjyra. Përveç kësaj, aftësia e brejtësit për t’i bërë ballë muajve të të ftohtit dhe stresit metabolik gjatë letargjisë e bën atë një model për shkencëtarët vizionarë që të studiojnë një sërë sëmundjesh të syve. Aftësia për ta bërë të kthyeshme tejdukshmërinë e bebeve të syrit u vu re te ketrat e përfshirë në studim, ndërsa te minjtë (specie që nuk dimërojnë) nuk ishte. Këta të fundit shfaqën katarakte në temperatura të ulëta, të cilat nuk zgjidheshin me ngrohje.
Formimi i kataraktit në kafshët në letargji të ekspozuara ndaj temperaturave të ftohta, vërejnë ekspertët, ka të ngjarë të jetë një përgjigje qelizore ndaj stresit të ftohtë dhe është një nga shumë ndryshimet që trupi i tyre i nënshtrohet ndërsa indet përshtaten me temperaturat e ngrirjes dhe stresin metabolik. Njerëzit nuk zhvillojnë katarakt kur ekspozohen ndaj temperaturave të ftohta. “Të kuptuarit e faktorëve molekularë që nxisin këtë fenomen të kthyeshëm të kataraktit mund të na drejtojë në drejtimin e një strategjie të mundshme trajtimi,” thotë bashkë-hetuesi i studimit Wei Li, një studiues i vjetër në seksionin e neurofiziologjisë retinës të Nei.
Me kalimin e moshës, kataraktet formohen kur proteinat në bebe fillojnë të palosen gabimisht dhe formojnë grupe që bllokojnë, shpërndajnë dhe shtrembërojnë dritën ndërsa kalon nëpër bebene syrit. Për të eksploruar kataraktet e kthyeshme të ketrit të tokës në nivel molekular, ekipi zhvilloi një model lente në laborator duke përdorur qeliza burimore të krijuara nga qelizat e ketrit. Duke përdorur këtë platformë, studiuesit zbuluan se proteina RNF114 u ngrit ndjeshëm gjatë fazës së ngrohjes në ketrin e tokës, krahasuar me miun që nuk ishte në letargji. RNF114 ishte treguar më parë se ndihmonte në identifikimin e proteinave të vjetra dhe lehtësonte degradimin e tyre. Dhe në të vërtetë, kur shkencëtarët trajtuan paraprakisht modelet e lenteve me proteinën, pati një zhdukje të shpejtë të kataraktit pas ngrohjes.
Këto gjetje, theksojnë ata, janë dëshmi e parimit se është e mundur të nxitet heqja e kataraktit tek kafshët. Në studimet e ardhshme, procesi do të duhet të rafinohet. Por ky mekanizëm konsiderohet premtues dhe, sic theksojnë autorët, është gjithashtu një faktor i rëndësishëm për shumë sëmundje neurodegjenerative.
