Në Gjermani, qeveritë e koalicionit kanë qenë gjithmonë rezultat i negociatave komplekse midis partive shpesh shumë të ndryshme. Një traditë që pasqyron natyrën konsociative të demokracisë gjermane. Megjithatë, qeveria e re e udhëhequr nga konservatori Friedrich Merz u formua në një kohë rekord: pak më shumë se gjashtë javë ju deshën për të arritur një marrëveshje me SPD, partnerin socialdemokrat, dhe për të shpallur një program qeveritar.
Një shpejtësi që habiti vëzhguesit. Por, siç ndodh shpesh në politikë, shpejtësia ka një çmim. Ndërsa Merz e feston marrëveshjen si një shenjë efikasiteti dhe vendosmërie, publiku gjerman po reagon krejt ndryshe: për herë të parë në historinë politike të pasluftës, partia e ekstremit të djathtë AfD ka kërcyer në krye në sondazhe. Një sinjal i qartë se Qeveria e re, ende pa marrë zyrtarisht detyrën, tashmë ka hyrë në një krizë legjitimiteti.
Një koalicion i lindur i dobët
Marrëveshja mes CDU/CSU dhe SPD përfaqëson një aleancë de facto të domosdoshmërisë. Merz, kreu i CDU-së dhe përfaqësues i krahut konservator të partisë, ka rënë dakord të qeverisë me një partner socialdemokrat në krizë serioze konsensusi. SPD në fakt është ngecur në 15 për qind në sondazhe, niveli i saj më i ulët në dekada. Por problemi është se as CDU/CSU nuk është në gjendje të mirë shëndetësore: me 28.5 për qind të marra në zgjedhjet e fundit, përfundoi shumë larg objektivit të deklaruar prej 35 për qind.
Merz fitoi udhëheqjen e partisë dhe kandidaturën për kancelar falë një fushate të përqendruar në kthimin te “vlerat tradicionale” të së djathtës gjermane: kontrolli i imigracionit, ashpërsia buxhetore, siguria. Ai premtoi se do të kufizojë rrënjësisht mundësitë e marrjes së vizës (qoftë edhe humanitare) dhe jo rritjen e borxhit publik. Por tashmë në ditët e para ai theu të paktën premtimin e dytë. Për të rifilluar ekonominë, ai nënshkroi një plan investimi prej gati 1000 miliardë eurosh, i financuar tërësisht nga borxhi, i destinuar për infrastrukturën dhe sigurinë. Një kthesë e bujshme, e cila ka shkaktuar pakënaqësi tek votuesit dhe trazira brenda partisë së tij.
Paradoksi i Strategjisë së Firewall-it
Merz trashëgoi nga CDU një “strategji të murit të zjarrit”, domethënë një vijë të kuqe të qartë kundër çdo bashkëpunimi, të drejtpërdrejtë apo të tërthortë, me AfD-në e ekstremit të djathtë. Një zgjedhje e pranueshme në nivel etik dhe demokratik, por që sot po rezulton të jetë me rrezik politik. Sipas të gjithë anketuesve të mëdhenj, AfD është rritur në mbi 25 për qind të votave dhe në disa rajone lindore është partia kryesore. Arsyet janë të shumta: stanjacioni i pagave, frika nga emigracioni, deindustrializimi. Kriza e CDU është pjesë e një krize më të përgjithshme të së djathtës liberale dhe globaliste në Perëndim, e braktisur nga votuesit që kërkojnë mbrojtje dhe autoritarizëm.
Sipas disa analistëve, është pikërisht strategjia e CDU-së për të izoluar AfD-në ajo që po favorizon rritjen e saj, duke e bërë atë të duket si alternativa më autentike ndaj status quo-së.
Merz nën rrethim
Problemet e Merzit nuk mbarojnë me kaq. Baza e partisë së tij është në trazira, madje edhe Jugend-Union, organizata rinore e CDU, ka shprehur kritika të ashpra për kompromisin me socialdemokratët, duke e konsideruar atë shumë ndikues në krahasim me forcën e tyre reale. Merz kështu gjendet në një situatë paradoksale: ka fituar, por nuk mund të qeverisë sipas mandatit që ka marrë.
Në zemër të krizës është imigracioni, por edhe ekonomia. Kriza energjetike pas luftës gjithnjë e më jopopullore në Ukrainë, tkurrja e eksporteve dhe tensionet tregtare me Shtetet e Bashkuara prekin tridhjetë vjet retorikë publike gjermane, ashpërsinë e saj dhe vokacionin e orientuar drejt eksportit. Tarifat e reja të shpallura nga Trump, të cilat prekin edhe mallrat e ndërmjetme dhe produktet e automobilave, rrezikojnë të rëndojnë në mënyrë disproporcionale mbi Gjermaninë.
Pa një rimëkëmbje solide në tregtinë ndërkombëtare dhe me Bankën Qendrore Evropiane që i mban normat e interesit të larta, Merz do të jetë në gjendje të llogarisë vetëm në paketën e premtuar të investimeve. Por, siç theksojnë ekspertët, një plan trilion dollarësh nuk do të mjaftojë nëse fondet shpenzohen pa vizion strategjik dhe me logjikë ideologjike.
Përparimi i AfD përfaqëson simptomat më të dukshme të një krize përfaqësimi që po prek të gjithë Gjermaninë. E lindur si një forcë euroskeptike, AFS është shndërruar në një parti identitare, nacionaliste dhe haptazi ksenofobike. Meqë konservatorët socialistë të Sahra Wagenknecht dhe Oskar Lafontaine nuk arritën të hynin në parlament, ai mund të përfitonte nga pakënaqësia e ish-të moderuarve të krahut të djathtë.
Qeveria e re gjermane ka katër vjet përpara: Friedrich Merz, i cili e ndërtoi ngritjen e tij si një konservator i “kthimit në rregull”, tani e gjen veten duke qeverisur në një peizazh të çrregullimit strukturor.