FRANKFURT, Gjermani (AP) — Zyrtarët e Bashkimit Evropian të mërkurën i dhanë dritën jeshile Bullgarisë për t’u bërë anëtari i 21-të i bashkimit monetar euro, një projekt kyç i BE-së që synon thellimin e lidhjeve midis vendeve anëtare.
Vendi ballkanik me 6.4 milionë banorë do të kalojë nga monedha e tij kombëtare, leva, në euro më 1 janar.
Këtu janë disa fakte thelbësore rreth bashkimit monetar, i quajtur edhe eurozona, dhe si vendet po i bashkohen asaj.
Çfarë është euro?
Euro është një monedhë dhe sistem monetar i përbashkët, i nisur në vitin 1999, kur 11 vende anëtare të BE-së fiksuan në mënyrë të pakthyeshme monedhat e tyre në euro si monedhën e tyre kontabël, duke zëvendësuar më vonë kartëmonedhat dhe monedhat kombëtare në vitin 2002.
BE-ja themeloi Bankën Qendrore Evropiane për të menaxhuar politikën monetare dhe për të vendosur standardet e normave të interesit për vendet anëtare, të ngjashme me rolin e Rezervës Federale të SHBA-së në Shtetet e Bashkuara.
Si mund t’i bashkohen vendet euros?
Vendet duhet të plotësojnë katër kritere: inflacion të ulët, deficite dhe borxhe të kontrolluara, norma të ulëta interesi afatgjata dhe një kurs këmbimi të qëndrueshëm midis monedhës së tyre dhe euros. Vendet duhet të kalojnë nëpër një “dhomë pritjeje” dyvjeçare, gjatë së cilës monedha e tyre nuk luhatet shumë kundrejt euros. Procesi synon të tregojë se ekonomitë e tyre po konvergojnë në mënyrë të qëndrueshme me atë të eurozonës.
Sapo Komisioni Evropian të përcaktojë se kërkesat janë përmbushur, qeveritë anëtare të BE-së vendosin me të ashtuquajturën votim me shumicë të kualifikuar. Miratimi kërkon të paktën 55% të shteteve anëtare që përfaqësojnë të paktën 65% të popullsisë së BE-së.
Pas anëtarësimit, vendet do të duhet t’u përmbahen rregullave që kufizojnë borxhin dhe deficitet. Këto rregulla synojnë të parandalojnë që vendet të krijojnë deficite të mëdha që mund të dobësojnë euron.
Cila është situata në Bullgari?
Komisioni Evropian vendosi të mërkurën se Bullgaria i ka përmbushur kërkesat, të konfirmuara nga një opinion nga BQE-ja. Çështja tani do të shkojë në votim në një takim të ministrave të financave të BE-së të planifikuar për 8 korrik. Zyrtarët e BE-së thonë se votimi është kryer.
Bullgaria është një rast i veçantë pasi e ka lidhur monedhën e saj, levin, me euron që nga fillimi i bashkimit monetar në vitin 1999, madje edhe para se të bashkohej me Bashkimin Evropian në vitin 2007. Bullgaria gjithashtu ka nivele shumë të ulëta të borxhit publik, vetëm 24.1% të PBB-së vjetore. Kjo është shumë nën kriteret ekonomike prej 60% për anëtarësim në eurozonë. Hapi i fundit ishte ulja e inflacionit nën nivelin e referencës prej 2.8%, që nuk është më shumë se 1.5% mbi mesataren e tre anëtarëve të eurozonës me normat më të ulëta.
Kishte shqetësime në lidhje me nivelin e korrupsionit dhe pastrimit të parave në vendin më të varfër të BE-së. Megjithatë, Komisioni dhe BQE vunë re se Bullgaria kishte bërë përparim në këto fusha.
Çfarë mendojnë bullgarët për euron?
Sondazhi i fundit i Eurobarometrit i kryer nga BE tregoi se 50% e bullgarëve ishin kundër tij dhe 43% ishin pro. Arsyet përfshinin frikën nga inflacioni, mosbesimin ndaj institucioneve zyrtare në një vend që ka pasur shtatë qeveri në katër vjet dhe dezinformimin e përhapur në mediat sociale.
Çështja u ngrit nga politikanë nacionalistë pro-rusë që mbështesin mbajtjen e monedhës kombëtare. Presidenti Rumen Radev nxiti forcat anti-euro me një propozim për referendum, i cili u refuzua nga parlamenti. Dezinformimi që qarkulloi përfshinte pretendime se euro do t’u lejonte zyrtarëve të BE-së të konfiskonin llogari bankare të fjetura ose të përdornin një euro dixhitale për të kontrolluar njerëzit.
Më 1 janar, bankomatet do të jenë të hapura vetëm në euro, por të dy monedhat do të qarkullojnë me para të gatshme për një muaj. Pas kësaj, kartëmonedhat lev mund të shkëmbehen në banka për 12 muaj dhe për një periudhë të pakufizuar në Bankën Kombëtare Bullgare.