Çlirimi i vetes nga varësia nga telefonat inteligjentë ka përfitime të shumta për shëndetin tuaj mendor dhe fizik. Por si e arrini këtë? Hulumtimi shkencor ofron udhëzime konkrete.
Ne kalojmë katër orë e 37 minuta në telefonat tanë çdo ditë, duke i kontrolluar ato mesatarisht 58 herë. Na pëlqen t’i themi vetes se është për t’u shoqëruar, për të punuar ose për të lexuar lajmet. Por shumica prej nesh janë të varur – dhe ne të gjithë e dimë këtë.
Varësia nga telefonat inteligjentë po bëhet gjithnjë e më e përhapur, siç konfirmohet nga studime të shumta të kryera në vende të ndryshme dhe midis të gjitha grupmoshave. Në një anketë në SHBA, deri në 57% e të anketuarve pranuan se ishin të varur nga celularët.
Pasojat shëndetësore: nga pagjumësia te ankthi
Varësia shoqërohet me probleme të shumta shëndetësore: çrregullime të gjumit, tendosje të syve, dhimbje qafe dhe shpine. Mund të kontribuojë gjithashtu në depresion, ankth, ndjenja vetmie dhe probleme me vëmendjen dhe kujtesën – veçanërisht tek adoleshentët.
Hulumtimet tregojnë se njerëzit e varur nga celularët shpesh bëhen të padurueshëm shpejt, kanë më shumë gjasa të jenë të izoluar shoqërisht dhe të ndihen të humbur kur telefoni i tyre nuk është afër.
“Ka prova se përdorimi problematik i telefonave inteligjentë ndikon negativisht në jetën e shumë njerëzve. Ka lidhje midis një përdorimi të tillë dhe simptomave të problemeve të shëndetit mendor, të tilla si depresioni dhe ankthi”, thotë Zahir Hussain, një sociolog në Universitetin Nottingham Trent në Mbretërinë e Bashkuar.
Varësia mund të jetë si shkak ashtu edhe pasojë e problemeve të shëndetit mendor. Kjo është arsyeja pse kapërcimi i saj mund të ndihmojë në zgjidhjen e problemeve të tjera.
Varësia pa një substancë, si bixhozi ose videolojërat
Varësia nga telefonat inteligjentë ka të gjitha shenjat dalluese të varësisë, e ngjashme me bixhozin ose varësinë nga videolojërat në atë që nuk përfshin asnjë substancë, por përdor të njëjtat mekanizma “shpërblimi”.
Aplikacionet dhe platformat janë të dizajnuara për t’i mbajtur përdoruesit të angazhuar. Shumë njerëz i përdorin telefonat e tyre si një arratisje nga situatat stresuese, si një mjet për t’u shkëputur nga mendimet dhe ndjenjat e pakëndshme.
Njerëzit që duan të kapërcejnë varësinë nga telefonat inteligjentë mund të kenë po aq shumë të vështirë sa ata që duan të lënë duhanin.
Rrjetet sociale, mërzitja ose zakonet e përditshme mund t’ju bëjnë të kapni telefonin tuaj shpesh pa e kuptuar fare.
Dhe nuk ka një zgjidhje të vetme për këtë lloj varësie. Njerëz të ndryshëm i përgjigjen qasjeve të ndryshme. E gjithë kjo kërkon angazhim serioz. Konsensusi shkencor është se sa më shumë metoda të ndryshme të përdorni në të njëjtën kohë, aq më të mira janë shanset tuaja për t’u çliruar nga varësia prej celularit.
Shkencëtarët rekomandojnë strategjitë e mëposhtme: hiqeni telefonin nga dhoma juaj e gjumit ose mbajeni larg fëmijëve gjatë natës, lëreni telefonin në një dhomë tjetër ndërsa punoni ose studioni, aktivizoni “mos më shqetësoni”, fikni tingujt dhe dridhjet për njoftimet, hiqni aplikacionet e mediave sociale nga ekrani juaj kryesor, përdorni fjalëkalime më të gjata, instaloni aplikacione vetë-monitoruese si Space, Forest, Flipd ose Screentime që kufizojnë përdorimin dhe bllokojnë përmbajtjen shpërqendruese.
Prova shkencore: çfarë funksionon vërtet
Një provë klinike testoi një program me dhjetë hapa që kombinonte qasje të shumta. Programi përdori stimuj të butë për të zvogëluar tërheqjen e telefonit dhe numrin e sinjaleve që çojnë në përdorim impulsiv.
“Qëllimi i këtyre hapave ishte ta bënte përdorimin e telefonit më pak të këndshëm, të shtonte një shpërqendrim të vogël dhe të zvogëlonte numrin e sinjaleve që na shtyjnë të ngremë vazhdimisht telefonin. Ideja ishte të zvogëlonte përdorimin problematik të telefonave inteligjentë – pa u mbështetur vetëm te vullneti”, shpjegon Jay Olson, një psikolog i specializuar në varësi në Universitetin e Torontos.
Programi është treguar efektiv në afat të shkurtër: pjesëmarrësit e ulën ndjeshëm përdorimin e telefonit brenda gjashtë javësh.
Megjithatë, Olson paralajmëron: “Nuk kemi të dhëna të mjaftueshme se cilat metoda mbeten efektive gjatë shumë viteve.”
Hulumtime të tjera kanë treguar se aktiviteti fizik, veçanërisht tek të rinjtë, e zvogëlon ndjeshëm varësinë. Sportet dhe ushtrimet jo vetëm që shpërqendrojnë vëmendjen nga telefoni, por edhe zvogëlojnë ndjenjat e vetmisë, ankthit dhe stresit. Zahir Husein gjithashtu thekson rëndësinë e kalimit të kohës në natyrë.
Kur duhet të kërkoni ndihmë
Nëse mendoni se përdorimi i telefonit tuaj po ndikon negativisht në shëndetin tuaj mendor, marrëdhëniet ose jetën e përditshme, mund të jetë koha për të kërkuar ndihmë profesionale.
“Disa terapi janë treguar shumë efektive – siç janë terapia e vetëdijes dhe terapia njohëse e sjelljes“, thotë Olson.
Terapitë me të folur ofrojnë hapa konkretë për të thyer modelet e sjelljes dhe për të ripërcaktuar marrëdhënien tuaj me telefonin tuaj. Ato ndihmojnë në identifikimin e shkaqeve të varësisë suaj dhe i adresojnë ato në një nivel më të thellë. /tesheshi.com/
