Pavarësisht potencialit të saj për të shpëtuar jetë, mastektomia nuk është e disponueshme për të gjitha gratë. Pse “boshllëku” në parandalimin e kancerit të gjirit vazhdon
Gjithnjë e më shumë personalitete të famshme, në Shqipëri dhe ndërkombëtarisht, po zgjedhin të flasin publikisht për përvojën e tyre me mastektominë. Qëndrimi i hapur u jep forcë mijëra grave që të informohen, të kërkojnë testime gjenetike dhe të vazhdojnë me teste parandaluese, nëse ekziston një rrezik trashëgues.
Rastet ndërkombëtare përfshijnë Jessie J dhe Christina Applegate.
Mastektomia zakonisht kryhet pas një diagnoze të kancerit të gjirit ose kur predispozita gjenetike është aq e lartë sa kirurgjia parandaluese konsiderohet zgjidhja më e sigurt. Megjithatë, kush konsiderohet kandidat i përshtatshëm varet kryesisht jo vetëm nga rreziku mjekësor, por edhe nga lloji i mutacionit gjenetik që mbartin.
Prandaj, siç shpjegojnë Ahmed Elbediwy dhe Nadine Wehida nga Universiteti i Kingstonit në artikullin e tyre në The Conversation, megjithëse mastektomia është një mundësi shpëtimtare për shumë gra, ajo nuk është njësoj e disponueshme për të gjitha.
Graviteti i gjeneve të rrezikshme BRCA
Trupi i njeriut është i përbërë nga triliona qeliza që punojnë vazhdimisht. Replikimi i ADN-së është një proces jashtëzakonisht kompleks, në të cilin gabimet e vogla mund të çojnë në mutacione. Shumica janë të padëmshme, por kur ato ndikojnë në të ashtuquajturat gjene shtypëse të tumorit që veprojnë si “frenues” në përhapjen e pakontrolluar të qelizave, rreziku i kancerogjenezës rritet.
Mutacionet në gjenet BRCA1 dhe BRCA2 janë më të njohurat, pasi ato shoqërohen me forma veçanërisht agresive të kancerit të gjirit dhe vezoreve. Trashëgimia e këtyre gjeneve mund të rrisë rrezikun e kancerit të gjirit me më shumë se 60% gjatë një jete.
Rasti i Angelina Jolie, e cila iu nënshtrua një mastektomie të dyfishtë parandaluese pasi u diagnostikua me një mutacion BRCA1, e nxori në pah çështjen në nivel global. Qëndrimi i saj publik çoi në një rritje prej rreth 80% të grave që i nënshtrohen testimit gjenetik BRCA.
Kur mutacioni “i gabuar” kufizon zgjedhjet
Ndërgjegjësimi në rritje për BRCA ka qenë katalitik. Megjithatë, ai ka sjellë edhe një efekt anësor: mutacione të tjera, më pak të njohura por të rrezikshme, mbeten në hije. Shkenca ka treguar se mutacionet në gjenet me rrezik të moderuar mund të rrisin gjasat e kancerit të gjirit me dy deri në katër herë. Megjithatë, pacientët që i mbajnë ato rrallë i nënshtrohen mastektomisë si një opsion parandalues.
Arsyet janë të shumta. Të dhënat shkencore mbeten të kufizuara. Udhëzimet klinike, si në Mbretërinë e Bashkuar, përqendrohen kryesisht në BRCA dhe gjenet e tjera me rrezik të lartë. Burimet financiare të sistemeve shëndetësore janë tashmë të kufizuara. Një zgjerim i mundshëm i aksesit në mastektomi do të thoshte më shumë operacione, nevojë për rindërtime dhe ndjekje afatgjatë.
Sigurisht, përfitimet mund të jenë të mëdha.
Një studim i kohëve të fundit tregoi se zbatimi më i përhapur i mastektomisë, përtej rasteve të BRCA, mund të parandalojë deri në 11% të rasteve shtesë të kancerit të gjirit, me kursime të konsiderueshme në kostot shëndetësore dhe, më e rëndësishmja, në jetën e njerëzve.
Një sistem “me dy nivele”
Sot, një “sistem me dy nivele” po merr formë: gratë me mutacione BRCA kanë akses në masa intensive parandaluese, ndërsa të tjerat, me një profil gjenetik të ndryshëm, por me histori familjare po aq të ngarkuar, janë të kufizuara në monitorim të thjeshtë.
Ky hendek pritet të zgjerohet. Ndërsa testimi gjenetik bëhet më i arritshëm, gjithnjë e më shumë njerëz do të zbulojnë se mbajnë mutacione me rrezik të moderuar. Nëse nuk ka përditësim të hulumtimit dhe rishikim të udhëzimeve, mijëra do të ekspozohen ndaj rrezikut në rritje, pa mundësi parandaluese kuptimplote.
Mastektomia parandaluese është një triumf i mjekësisë moderne. Por është gjithashtu një kujtesë për kufijtë e saj: shpëton jetë, por jo në mënyrë të barabartë. Siç vërejnë ekspertët, mjekësia vërtet e personalizuar do të sigurojë që çdo pacient, pavarësisht nga lloji i mutacionit që mbart, të ketë qasje në gamën e plotë të zgjidhjeve parandaluese.
