A mund të jetë sjellja e çuditshme, e ftohtë dhe madje e vrazhdë e partnerit tuaj shenja se ai është në spektrin e autizmit? Si mund ta kuptoni?
Sezoni i ri i serialit dokumentar “Dashuri në Spektër” është rikthyer në platformën Netflix, duke paraqitur udhëtimin e të rriturve në spektrin e autizmit që kërkojnë dashuri. Përmes historive të pjesëmarrësve, bëhet e qartë se sa i gjerë është spektri, të paktën kur bëhet fjalë për të rriturit funksionalë. Protagonistët kanë marrë një diagnozë zyrtare dhe janë plotësisht të vetëdijshëm për gjendjen e tyre. Por çfarë ndodh kur shenjat nuk dallohen lehtësisht? Dhe si mund të ndikojë kjo në marrëdhëniet romantike të njerëzve?
Çrregullimi i spektrit të autizmit manifestohet në mënyra të ndryshme nga personi në person, duke ndikuar në ndërveprimin shoqëror, shprehjen emocionale dhe komunikimin, si verbal ashtu edhe joverbal. Karakterizohet gjithashtu nga sjellje dhe aktivitete përsëritëse ose stereotipike. Edhe pse shenjat e para zakonisht shfaqen në moshën 2-3 vjeç, në shumë raste ato nuk zbulohen në kohë, duke rezultuar në një vonesë ose aspak të diagnoztikushme.
Përgjigje të papërpunuara
Dr. Mikki Lee Elembaby, një psikologe e specializuar në spektrin e autizmit në New York City, rendit disa karakteristika që mund të tregojnë se një partner romantik është në spektër. “Një nga këto është vështirësia për t’iu përgjigjur pyetjeve të hapura, të tilla si ‘Si jeni?’, si dhe një tendencë për të dhënë përgjigje që mund të duken shumë të drejtpërdrejta, të ashpra ose të papritura. Vështirësia në të kuptuarit e normave dhe sinjaleve shoqërore mund të çojë në keqkuptime ose keqinterpretime”, shpjegon ajo.
Mbajtja e një “maske”
Një tjetër shenjë është një ndjenjë lodhjeje pas ndërveprimeve shoqërore, të tilla si një festë ose një takim me miqtë. “Kjo lodhje mund të jetë për shkak, pjesërisht, të sjelljeve maskuese – të ashtuquajturit maskim – ku personi imiton sjellje shoqërore neurotipike për t’u përshtatur”, thotë ajo.
Maskimi është veçanërisht i zakonshëm tek gratë, gjë që kontribuon në vonesën e shpeshtë ose edhe mungesën e plotë të diagnozës. “Për shembull, dikush mund ta detyrojë veten të mbajë kontaktin me sy gjatë një bisede, edhe pse ndihet në siklet, ose të aktrojë skenarë imagjinarë shoqërorë për t’u përgatitur për situata të ndryshme”, shpjegon ajo. Megjithatë, këto praktika nuk garantojnë që personi do të dallojë sinjalet sociale joverbale. Për shembull, ata mund të kenë vështirësi të dinë kur duhet ta shikojnë dikë ose kur duhet të ndalojnë së qeshuri gjatë një bisede.
Marrëdhënie të vështira
Pamundësia për të formuar dhe mbajtur lidhje sociale është një tjetër karakteristikë e rëndësishme. Sipas Dr. Megan Anna Neff, një psikologe klinike me bazë në Oregon, të rriturit që nuk e dinë se janë në spektër shpesh kanë vështirësi në zhvillimin ose ruajtjen e marrëdhënieve sociale dhe romantike, veçanërisht jashtë mjediseve të strukturuara si shkolla ose vendi i punës.
Shumë prej tyre kanë një histori të ndërlikuar marrëdhëniesh, me dështime të përsëritura që nuk mund t’i shpjegojnë. “Mund të ketë marrëdhënie që papritmas shpërbëhen, duke e lënë personin të pyesë veten se çfarë shkoi keq”, thotë ajo.
Bëjini vetes tre pyetje
“Shumë njerëz në spektër kanë miqësi të thella dhe kuptimplote”, thotë Dr. Elembaby. Megjithatë, sfidat në kuptimin e normave sociale mund të çojnë në keqkuptime dhe vështirësi në marrëdhëniet ndërpersonale.
Nëse dikush dyshon se mund të jetë në spektër, mund t’i bëjë vetes pyetjet e mëposhtme, sipas ekspertes:
- A mendoni se duhet të “performoni” në situata sociale?
- A ndiheni të lodhur nga përpjekja për të ruajtur marrëdhënie?
- A ju kanë përshkruar ndonjëherë si tepër të drejtpërdrejtë, të drejtpërdrejtë ose të pandjeshëm?
Ndërsa përgjigjet janë pozitive për këto pyetje nuk përbëjnë një diagnozë, ato mund të jenë një arsye për të kërkuar vlerësim profesional, përfundon ajo.
