Deri më sot, sipas monitorimit nga Komiteti i Imigracionit dhe Azilit dhe siç raportohet nga disa parlamentarë që u kthyen nga një inspektim në Shqipëri, në qendrën Gjader ndodhen 25 migrantë.
Ky numër është shumë më i ulët se parashikimi i qeverisë i bërë një vit më parë, i cili vlerësonte se të paktën 35,000 migrantë do të transferoheshin atje çdo vit.
Një vit pas njoftimit të qendrave në Shqipëri, opozita po vërteton dështimin e protokollit të nënshkruar nga Giorgia Meloni dhe kryeministri shqiptar Edi Rama.
Deri më sot, sipas monitorimit të fundit nga Komiteti i Imigracionit dhe Azilit (TAI), 25 migrantë mbahen në qendrën e paraburgimit në Gjader. Ky numër është shumë më poshtë parashikimeve të qeverisë, të cilat që nga prezantimi i marrëveshjes me Tiranën kishin parashikuar të paktën 3,000 persona në muaj, për një total prej afërsisht 35,000 migrantësh në vit.
Dje, në Dhomën e Deputetëve u mbajt një konferencë për shtyp, e thirrur nga deputetët e opozitës Rachele Scarpa, Matteo Orfini (Partia Demokratike) dhe Riccardo Magi (+Evropa), të cilët sapo ishin kthyer nga një inspektim i ri i qendrës në Gjader. “Qendra duhej të strehonte më shumë se 30,000 migrantë në vit. Por ishin 25 prej tyre. Ata u zgjodhën pa asnjë kriter nga CPR-të italiane, u deportuan në Shqipëri dhe më pas u kthyen në Itali vetëm pak ditë më vonë”, tha Orfini. Por CPR-të italiane nuk janë të plota.
Që nga fillimi, marrëveshja midis Italisë dhe Shqipërisë dukej e brishtë, e vënë në pikëpyetje nga të njëjtët gjyqtarë që, në më shumë se një rast, bllokuan transferimin e migrantëve në pikat e nxehta të Shëngjinit dhe Gjadërit. Përpjekja për të transformuar qendrat në CPR, ku strehohen edhe migrantë që i nënshtrohen urdhrave të dëbimit, nuk duket se ka dhënë rezultatet e dëshiruara. Gjatë vitit të kaluar, raportet janë shumëfishuar për objekte të zbrazëta dhe të papërdorura dhe për staf të pushuar nga puna ose të detyruar të kthehen në Itali.
“A mund të kryhen procedurat e nevojshme të riatdhesimit vetëm në Shqipëri? Natyrisht që jo. A është riatdhesimi më i lehtë apo më i shpejtë nga atje? Përsëri, përgjigjja është jo: nëse ka ndonjë gjë, është më e ngadaltë, pasi ata duhet të kthehen në Itali para se të riatdhesohen. Pra, cili është qëllimi i gjithë kësaj? Asgjë,” shkruan Orfini, i cili thotë se vizitoi vetëm njërën nga dy qendrat, “sepse e dyta ka qenë bosh për muaj të tërë, e papërdorur, praktikisht e mbyllur. Një monument shumë i shtrenjtë për dështimin e të ashtuquajturit model shqiptar. Pse e gjithë kjo? Arsyeja është aq e thjeshtë sa është e padurueshme: Giorgia Meloni nuk mund ta pranojë dështimin, përndryshe e gjithë makina e propagandës e ndërtuar gjatë muajve të fundit do të shembej. Dhe kështu ne duhet të ecim përpara me çdo kusht.”
Deri më tani, qeveria ka vazhduar të ecë përpara, edhe pas vendimit të Gjykatës Evropiane të Drejtësisë që njeh fuqinë e gjyqtarëve për të vlerësuar legjitimitetin e dekreteve që përcaktojnë vendet e sigurta nga të cilat vijnë migrantët e kualifikuar për procedura të përshpejtuara kufitare. “Dje zbuluam, ndërsa konsultuam të dhënat e qendrës, se qeveria kishte kryer transferime të paligjshme gjatë gjithë verës. Duhet të kishte ndaluar pas vendimit të fundit të Gjykatës së Lartë në maj, i cili ngriti dyshime të mëtejshme në lidhje me përputhshmërinë e të gjithë operacionit në Shqipëri me direktivat e BE-së. Në vend të kësaj, ajo vendosi të vazhdonte, duke shpërdoruar miliona e miliona. Nga të dhënat, arritëm në përfundimin se nga prilli deri më sot, afërsisht 200 persona kanë kaluar, ndërsa afërsisht dyzet janë riatdhesuar. Shumica dërrmuese e njerëzve lirohen dhjetë ditë pas mbërritjes në Shqipëri sepse ndalimi i tyre nuk është validuar, ndërsa të tjerët konsiderohen të papërshtatshëm menjëherë pas kësaj sepse CPR-të janë vende patogjene. Këto shifra nuk mund të mbështesin një narrativë triumfaliste”, shpjegon Scarpa.
Tani, qeveria po përqendrohet tërësisht në Paktin e ri Evropian për Azilin dhe Migracionin, i cili duhet të vendosë legjitimitetin e menaxhimit të procedurave të imigracionit jashtë kufijve kombëtarë. Kjo në fund të fundit do t’u lejonte qendrave shqiptare të bëheshin më në fund funksionale. Megjithatë, siç vuri në dukje Gjykata e Kasacionit, ndalimi në Shqipëri do të zhvillohej në një vend të tretë jo-anëtar të BE-së dhe për këtë arsye mund të binte ndesh me garancitë dhe kufizimet evropiane, veçanërisht në lidhje me lirinë personale.
Parlamentarët denoncojnë kushtet e ndërlikuara të migrantëve, aktet e vetëlëndimit të të cilëve janë gjithnjë e më të shpeshta. “Që nga prilli, ka pasur 95 incidente kritike, disa duke qepur gojën, të tjerë duke gëlltitur brisqe “, thekson Scarpa. “Modeli CPR nuk po sjell siguri në Itali, nuk po garanton riatdhesimet për të cilat është krijuar, por vetëm po gjeneron pasiguri dhe vuajtje, si dhe një shpërdorim të madh të burimeve publike. Fakti që po paraqitet në BE si një model që duhet të zbatohet në shkallë të gjerë është serioz sepse bazohet në gënjeshtra dhe mashtrime”.
Pastaj është çështja e kostove. Sipas një raporti nga Actionaid dhe UniBari, 400 vendet në qendrën Gjader kushtojnë më shumë se 150,000 euro secila. “Problemi kryesor, natyrisht, është shkelja e të drejtave, por meqenëse jemi në mes të një ligji buxhetor, është e drejtë të flasim për kostot”, vëren Orfini. “Njerëzit thonë se nuk ka burime për asgjë, por sipas llogaritjeve tona, qendrat do të kushtojnë një miliard euro gjatë pesë viteve. Qeveria jep shifra të ndryshme, duke thënë se janë 130 milionë euro në vit për pesë vjet, por këto janë ende shifra shqetësuese. Nëse i dedikohen 200 emigrantëve, po flasim për rreth 650,000 euro për person.”
Për Magin, “po shihet një monument të madh për propagandën dhe shpërdorimin e parave publike.” “Po flasim për një strukturë gjigante, me praninë e oficerëve të policisë, karabinierëve, ushtarëve të Guardia di Finanza dhe personelit të prefekturës. Nga informacioni që kemi mbledhur,” njerëzit “mbërrijnë me fluturime të Guardia di Finanza, pra me kosto jashtëzakonisht të larta. Struktura duhet të shpallet e mbyllur dhe e falimentuar sot, nëse jo dje. Mund të themi,” përfundon ai, “për të tallur Presidenten Meloni, se kjo gje nuk funksionoi.”