Sondat Voyager përfaqësojnë kulmin e eksplorimit të hapësirës nga njeriu. Asnjë objekt i krijuar nga njeriu nuk ka udhëtuar ndonjëherë kaq larg. Voyager 1, i nisur në vitin 1977, lëviz me shpejtësi nëpër hapësirë me mbi 61,000 kilometra në orë dhe ka udhëtuar tashmë mbi 19 miliardë kilometra. Deri në fund të këtij muaji, ai do të arrijë një distancë nga Toka të barabartë me distancën që përshkon drita në një ditë të plotë.
Fillimisht, qëllimi i sondave binjake ishte të studionin planetët e jashtëm të sistemit diellor, si Jupiteri, Saturni, Urani dhe Neptuni. Pas përfundimit të këtij misioni, NASA vendosi t’i shtynte ato edhe më tej, duke i transformuar në lajmëtarë të njerëzimit drejt të panjohurës. Udhëtimi u bë gjithnjë e më i ndërlikuar: për t’i mbajtur aktivë, inxhinierët duhej të çaktivizonin disa instrumente dhe të rifillonin sistemet që kishin qenë në gjumë për dekada.
Zbulimi më i jashtëzakonshëm ndodhi pikërisht kur Voyagerët ishin gati të largoheshin përgjithmonë nga sistemi ynë diellor. Të dy sondat hasën një mur të vërtetë zjarri, me temperatura që arrinin 50,000 gradë Celsius. Ky fenomen shënon hyrjen në heliopauzë, kufirin më të jashtëm të ndikimit të Diellit.
Por çfarë është saktësisht heliopauza?
Imagjinoni sistemin tonë diellor si një flluskë gjigante të quajtur heliosferë. Kjo flluskë krijohet nga era diellore: një rrjedhë e vazhdueshme grimcash të ngarkuara (protone dhe elektrone) që Dielli i hedh në hapësirë së bashku me fushën e tij magnetike. Heliopauza është pika ku kjo erë diellore takon gazin dhe pluhurin e hapësirës ndëryjore, duke krijuar një barrierë turbulente dhe jashtëzakonisht të nxehtë.
Ku përfundon vërtet sistemi diellor?
Shkencëtarët kanë mendime të ndryshme mbi këtë kufi. Disa besojnë se thjesht kalimi i Neptunit, planetit të fundit, është i mjaftueshëm për të gjetur veten në hapësirë të thellë. Të tjerë shikojnë gravitetin e Diellit dhe argumentojnë se ne bëhemi “ndëryjor” kur tërheqja e tij gravitacionale bëhet e papërfillshme. Megjithatë, teoria më e pranuar gjerësisht e konsideron ndikimin magnetik të Diellit si vijën e vërtetë ndarëse: për sa kohë që jemi brenda heliosferës, ne jemi ende në sistemin diellor.
Voyager 1 kaloi heliopauzën në vitin 2012, ndërsa Voyager 2 mbërriti atje gjashtë vjet më vonë, në vitin 2018. Ky ndryshim kohor, pavarësisht nisjes së tyre në të njëjtin vit, zbuloi diçka të rëndësishme: heliosfera nuk është e fiksuar, por zgjerohet dhe tkurret si një mushkëri që merr frymë, varësisht nga aktiviteti i Diellit.
Forma e heliosferës nuk është as sferike.
Ajo i ngjan më shumë një pike ose një loti sepse sistemi ynë diellor lëviz nëpër hapësirën ndëryjore. Kjo lëvizje krijon një valë shoku në pjesën e përparme dhe lë një gjurmë pas, njësoj si një aeroplan supersonik ose një varkë në ujë.
Temperaturat e zbuluara nga sondat varionin midis 30,000 dhe 50,000 gradë Celsius në rajonin kufitar. Kur këto temperatura ranë më në fund, shkencëtarët kishin konfirmim përfundimtar: Voyager-ët kishin hyrë në hapësirën ndëryjore.
Sot, në distanca gjithnjë e në rritje nga Toka, dy sondat vazhdojnë të transmetojnë informacion të çmuar rreth një rajoni të hapësirës të paeksploruar më parë, duke na ndihmuar të kuptojmë se çfarë ndodhet përtej kufijve të shtëpisë sonë kozmike.
