Një studim i ri tregon se shumëgjuhësia është e lidhur me plakjen më të shëndetshme, duke i siguruar trurit fleksibilitet dhe rezistencë më të madhe.
Njerëzit në mbarë botën po jetojnë më gjatë se kurrë më parë. Jetëgjatësia hap horizonte të reja, por sjell edhe sfida, të tilla si një gjasë më e madhe për rënie fizike dhe mendore.
Përveç forcës së reduktuar ose lëvizjes së ngadalësuar, shumë të moshuar përjetojnë vështirësi me kujtesën, përqendrimin dhe aktivitetet e përditshme. Kjo është arsyeja pse shkencëtarët janë përpjekur prej vitesh të kuptojnë pse disa njerëz ruajnë qartësinë mendore deri në pleqëri, ndërsa të tjerët përjetojnë rënie më të shpejtë njohëse.
Një ide që po tërheq interes në rritje është shumëgjuhësia. Kur dikush flet dy ose më shumë gjuhë, truri mbetet vazhdimisht aktiv. Sa herë që një person përgatitet të flasë, truri duhet të zgjedhë dhe aktivizojë gjuhën e duhur, duke parandaluar që të tjerat të ndërhyjnë. Ky ushtrim i vazhdueshëm vepron si një “stërvitje e trurit” e përditshme, duke forcuar rrjetet e lidhura me vëmendjen dhe kontrollin kognitiv, sipas Science Alert.
Dy gjuhë janë të dobishme;Sa më shumë janë edhe më mirë.
Studimet e mëparshme kanë sugjeruar që dygjuhëshit mund të ruajnë aftësi më të mira kognitive deri në pleqëri, megjithëse rezultatet nuk kanë qenë gjithmonë të qëndrueshme. Disa studime kanë gjetur avantazhe të qarta, ndërsa të tjerë kanë gjetur dallime minimale. Por një studim i ri në shkallë të gjerë ofron prova më të forta dhe një gjetje të rëndësishme: njohja e një gjuhe tjetër duket të jetë e dobishme; njohja e disa duket të jetë edhe më mirë.
Studimi analizoi të dhëna nga mbi 86,000 të rritur të shëndetshëm të moshës 51 deri në 90 vjeç në 27 vende evropiane. Studiuesit përdorën një qasje të të mësuarit automatik, e cila përfshinte trajnimin e një modeli kompjuterik për të zbuluar modele në mijëra pika të dhënash mbi kujtesën, funksionimin e përditshëm, arsimin, lëvizshmërinë dhe gjendjen shëndetësore. Modeli llogariti moshën e dukshme të një personi bazuar në këto të dhëna, krahasuar me moshën e tyre aktuale, duke krijuar një “hendek moshe bio-sjelljeje”. Një hendek negativ do të thoshte që një person dukej më i ri se mosha e tij biologjike; një hendek pozitiv do të thoshte se ata po plakeshin më shpejt.
Vendet me më shumë dhe me më pak shumëgjuhëshe
Ekipi më pas hartëzoi shkallën e shumëgjuhësisë sipas vendit, duke analizuar përqindjen e qytetarëve që nuk flisnin një gjuhë të dytë dhe atyre që flisnin një, dy, tre ose më shumë. Vende të tilla si Luksemburgu, Holanda, Finlanda dhe Malta – ku të folurit e shumë gjuhëve është e zakonshme – kishin më pak të ngjarë të përjetonin rënie të hershme njohëse. Anasjelltas, në vendet me nivele më të ulëta të shumëgjuhësisë, të tilla si Mbretëria e Bashkuar, Hungaria dhe Rumania, njerëzit kishin më shumë të ngjarë të dukeshin biologjikisht më të vjetër se mosha e tyre aktuale.
- Edhe vetëm një gjuhë shtesë dukej se bënte një ndryshim të rëndësishëm. Njohja e shumë gjuhëve e rriti më tej efektin mbrojtës, duke sugjeruar një marrëdhënie dozë-përgjigje: sa më shumë gjuhë të dini, aq më e madhe është rezistenca juaj ndaj plakjes. Efekti ishte më i theksuar tek ata mbi 75 vjeç.
Hulumtuesit shqyrtuan nëse kjo lidhje shpjegohej nga faktorë të tjerë, siç janë të ardhurat, arsimi ose stabiliteti politik. Edhe pas përshtatjes për dhjetëra variabla kombëtare – nga cilësia e ajrit deri te pabarazia gjinore – efekti mbrojtës i shumëgjuhësisë mbeti konstant.
Si ndikohet truri?
Edhe pse studimi nuk shqyrtoi drejtpërdrejt mekanizmat neurobiologjikë, një mori hulumtimesh sugjeron që përdorimi i shumë gjuhëve aktivizon sistemin e kontrollit ekzekutiv të trurit, i cili rregullon vëmendjen, frenimin e përgjigjeve të papërshtatshme dhe ndërrimin e detyrave. Në të njëjtën kohë, njerëzit që përdorin dy gjuhë gjatë gjithë jetës së tyre duket se kanë një hipokampus më të madh, një rajon thelbësor për formimin e kujtesës dhe i njohur për ndjeshmërinë e tij ndaj sëmundjeve neurodegjenerative si Alzheimeri.
Hulumtimi i ri, falë gjerësisë dhe fushëveprimit të tij, nxjerr në pah një model të qartë: shumëgjuhësia shoqërohet me plakje më të shëndetshme, duke i ofruar trurit fleksibilitet dhe rezistencë më të madhe. Kjo nuk është një “zgjidhje mrekullie”, por një përvojë e përditshme që duket se e ndihmon trurin të qëndrojë më i ri.
