Udhëheqësit evropianë duken thellësisht skeptikë ndaj negociatave të paqes midis Shteteve të Bashkuara, Rusisë dhe Ukrainës. Sipas SPIEGEL, kancelari gjerman Friedrich Merz dhe presidenti francez Emmanuel Macron, në një bisedë telefonike konfidenciale me presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky dhe disa politikanë të tjerë kryesorë evropianë, paralajmëruan ashpër se Shtetet e Bashkuara mund të tradhtojnë Ukrainën dhe Evropën.
“Ekziston mundësia që Shtetet e Bashkuara të tradhtojnë Ukrainën për çështjen territoriale, pa qartësi mbi garancitë e sigurisë”, tha Macron, sipas një transkripti në anglisht të telefonatës të siguruar nga SPIEGEL. Për Zelenskyn, ekziston “një rrezik i madh”, shtoi ai. Kërkesat e Rusisë për lëshime territoriale janë një nga pikat më të ndjeshme në negociata.
Sipas dokumentit, Merz tha se Zelensky duhet të jetë “jashtëzakonisht i kujdesshëm në ditët në vijim”. “Ata po luajnë lojëra, si me ju ashtu edhe me ne”, tha Merz, duke iu referuar ndoshta dy negociatorëve amerikanë, Steve Witkoff, një manjat i pasurive të paluajtshme, dhe Jared Kushner, dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump.
Këto dhe deklarata të tjera të cituara në debat tregojnë mosbesimin e thellë të evropianëve ndaj dy ndihmësve të ngushtë të Trump. Ndërsa evropianët e lavdërojnë publikisht iniciativën e re të Uashingtonit, dokumenti tregon se, përveç Merz dhe Macron, edhe pjesëmarrës të tjerë në konferencë nuk u besojnë dy të dërguarve amerikanë.
Presidenti finlandez Alexander Stubb, një nga të paktët evropianë që ka marrëdhënie të mira me Trumpin, paralajmëroi gjithashtu kundër dyshes negociuese. “Nuk duhet ta lëmë Ukrainën dhe Volodimirin vetëm me këta djem”, tha ai në një moment të diskutimit. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, gjithashtu një nga të preferuarit e Trumpit, u pajtua me finlandezin, sipas procesverbalit. “Pajtohem me Aleksandrin, ne duhet ta mbrojmë Volodimirin”, tha Rutte. Stubb nuk pranoi të komentojë, ndërsa Rutte nuk iu përgjigj një pyetjeje nga SPIEGEL.
Telefonata midis krerëve të shteteve dhe qeverive u zhvillua të hënën. Konsultimet e evropianëve me Zelenskyn paraprinë bisedimet midis Këshilltarit të Sigurisë Kombëtare të Ukrainës, Rustam Umdzorov, dhe negociatorëve të Presidentit të SHBA-së, Trump, të cilat u zhvilluan në Florida gjatë fundjavës. Përveç Sekretarit të Shtetit Marco Rubio, morën pjesë edhe Witkoff dhe Kushner.
- Rubio më pas deklaroi se “ka shumë punë për të bërë” për të zhvilluar një plan për t’i dhënë fund luftës me Rusinë.
Presidenti ukrainas Zelensky më vonë vlerësoi “dinamikën krijuese” të bisedimeve në një postim në platformën e mesazheve X. Të gjitha çështjet u diskutuan hapur, me një theks të qartë në sigurimin e sovranitetit dhe interesave kombëtare të Ukrainës, veçanërisht në lidhje me çështjet territoriale të diskutueshme. Rusia po kërkon transferimin e të gjithë Donbasit në Ukrainën lindore, duke përfshirë zonat e kontrolluara ushtarakisht nga Ukraina. Ukraina deri më tani e ka refuzuar kategorikisht këtë kërkesë.
Qasje të Ndryshme
Rubio ka një reputacion për të qenë më kritik ndaj Rusisë dhe më i gatshëm të marrë në konsideratë interesat evropiane sesa dy të tjerët, por është ende e paqartë se cili do të jetë qëndrimi përfundimtar i Trump.
Përveç Macron, Merz, Rutte dhe Stubb, në bisedën telefonike konfidenciale të evropianëve të hënën morën pjesë kryeministri polak Donald Tusk, kryeministri italian Giorgia Meloni, kryeministren daneze Mette Frederiksen, kryeministrin norvegjez Jonas Gaard Storte, presidenten e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dhe presidentin e Këshillit Evropian Antonio Costa.
Biseda telefonike iu konfirmua SPIEGEL nga pjesëmarrësit me kërkesë. Dy prej tyre deklaruan se përmbajtja e bisedës telefonike ishte e saktë, por refuzuan të konfirmonin deklarata individuale, pasi ishte një bisedë konfidenciale. Një zëdhënës i Zelensky deklaroi se nuk do të komentonte përmbajtjen e bisedës.
Megjithatë, në Paris pati polemika nëse Macron kishte folur për një tradhti të afërt nga amerikanët. “Presidenti nuk i përdori ato fjalë”, deklaroi Pallati Élysée në përgjigje të një pyetjeje. Megjithatë, zyra presidenciale refuzoi të jepte informacion se si u shpreh Macron gjatë takimit, sipas versionit francez, duke përmendur natyrën konfidenciale të diskutimeve.
Në vend të kësaj, ajo iu referua një konference për shtyp që Macron mbajti me Zelenskyn në Paris të hënën. Në atë takim, presidenti francez iu drejtua zyrtarëve amerikanë shumë ndryshe nga sa me sa duket bëri në rrethin e mbyllur. Macron vazhdimisht i theksoi shtypit rolin veçanërisht pozitiv të Shteteve të Bashkuara. “Ekziston ndërmjetësim amerikan, i cili është shumë pozitiv, sepse do të ushtrojë presion mbi Rusinë”.
- “Asnjë vendim për Ukrainën dhe Evropën pa ukrainas dhe evropianë, asnjë paqe e imponuar nga lart, asnjë dobësim ose ndarje e Bashkimit Evropian dhe NATO-s”, tha Kancelari Federal Friedrich Merz.
Të mërkurën, Kancelari deklaroi se nuk dëshironte të komentonte mbi “rrëfimet e bisedave”. Merz foli “në detaje dhe publikisht” për telefonatën. Ai theksoi rëndësinë e mobilizimit të aseteve të ngrira ruse dhe bashkëpunimit transatlantik.
Lidhur me Shtetet e Bashkuara, Merz deklaroi në një konferencë të përbashkët për shtyp me kryeministrin polak Tusk, pas telefonatës së së hënës në Berlin, se “ne po e mbajmë komunitetin transatlantik të bashkuar sa më shumë që të jetë e mundur”. Në bisedimet e koordinuara midis evropianëve në Gjenevë, delegacionit amerikan të udhëhequr nga Sekretari i Shtetit Rubio dhe përfaqësuesve të Ukrainës, u ndërmorën “hapat e parë drejt zhvillimit të një plani të detajuar paqeje”. Kjo punë do të vazhdojë. Këshilltarët evropianë të sigurisë janë “në kontakt të vazhdueshëm me Ukrainën dhe Shtetet e Bashkuara”.
Evropianët do të ndjekin një vijë të qartë: “Asnjë vendim për Ukrainën dhe Evropën pa ukrainas dhe evropianë, asnjë paqe e imponuar kundër vullnetit të Ukrainës, asnjë dobësim apo ndarje e Bashkimit Evropian dhe NATO-s”.
Ai njoftoi gjithashtu se BE do të përdorë mjetin më të fortë në dispozicion për ta sjellë më në fund Moskën në tryezën e negociatave. “Së bashku, ne duam ta detyrojmë Brukselin të përdorë asetet e ngrira ruse”, tha Merz.
Kjo u diskutua gjithashtu gjatë takimit konfidencial. Pjesëmarrësit theksuan vazhdimisht se palës amerikane duhet t’i bëhet e qartë se çështja e aseteve të ngrira bie nën kompetencën ekskluzive të BE-së. Në një artikull të botuar të mërkurën në gazetën FAZ, Merz konfirmoi se Evropa “nuk mund t’ua lërë shteteve të tjera jo-evropiane të vendosin se çfarë të bëjnë me asetet financiare të një agresori, të sekuestruara ligjërisht brenda kornizës së sundimit të ligjit dhe në monedhën tonë”.
Wittkoff dhe Kushner udhëtuan për në Moskë të martën, ku Presidenti rus Vladimir Putin i priti ata, së bashku me këshilltarin e tij të politikës së jashtme Yuri Ushakov, për një takim që, sipas këtij të fundit, zgjati pesë orë. Ushakov më vonë deklaroi se kishte disa pika për të cilat ata ranë dakord dhe se presidenti ua kishte konfirmuar këtë negociatorëve. Pika të tjera tërhoqën kritika dhe Putin “nuk i fshehu kritikat tona dhe madje qëndrimin tonë negativ ndaj disa propozimeve”. Megjithatë, takimi ishte “i dobishëm”.
Në telefonatën e tyre të hënën, Merz, Macron dhe krerët e tjerë të qeverive dukeshin se shpresonin të organizonin një takim me Wittkoff dhe Kushner të mërkurën. Merz ofroi t’i kërkonte Trump të dërgonte Wittkoff në Bruksel. Ndër të tjera, ata diskutuan nëse një takim i tillë duhet të ndiqet nga krerët e shteteve dhe qeverive (“udhëheqësit”) dhe nëse mund të mbahet në selinë e NATO-s apo në ambientet e BE-së. Kryeministri italian Meloni dukej kundër. Presidenti finlandez Stubb, nga ana tjetër, ishte pro. “Për momentin, jemi jashtë,” tha ai, “por duhet të hyjmë brenda”.
Vitkov fluturoi direkt nga Moska për në Shtetet e Bashkuara të mërkurën, pa u takuar me këshilltarët evropianë të sigurisë. Megjithatë, ata u takuan përsëri në Bruksel të mërkurën me kryenegociatorin e Ukrainës, Umerov, njoftoi qeveria e Kievit.
- Umerov dhe Shefi i Shtabit do të përgatisin një raund tjetër negociatash me të dërguarit amerikanë në Shtetet e Bashkuara. Sipas Shtëpisë së Bardhë, ata do të takohen përsëri me Wittkoff dhe Kushner këtë të enjte në Miami, përsëri pa evropianët.
Negociatat e fundit për një marrëveshje të mundshme filluan pasi media amerikane raportoi në nëntor se Shtetet e Bashkuara kishin zhvilluar një plan sekret paqeje prej 28 pikash për Ukrainën. Versioni i parë i këtij plani ishte kryesisht në përputhje me dëshirat e Rusisë dhe me sa duket u hartua nën ndikimin e rëndësishëm të Kirill Dmitriev, kreu i Thesarit Rus, i cili jozyrtarisht shërben si negociator i Kremlinit.
Disa aspekte të planit kanë shkaktuar siklet në Evropë. Megjithatë, kritikat publike kanë qenë konstruktive. Në veçanti, kërkesa e Ukrainës për lëshime territoriale është hasur në rezistencë, ashtu si edhe përpjekjet e Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë për të liruar asetet shtetërore ruse të ngrira në Evropë. E njëjta gjë vlen edhe për një formulim që përfshinte distancimin e Shteteve të Bashkuara nga NATO, i cili kërkonte që Shtetet e Bashkuara të ndërmjetësonin në negociatat për një rend sigurie evropiane midis NATO-s dhe Rusisë, sikur të ishte një fuqi e jashtme, e huaj.
Në samitin e G20 në Afrikën e Jugut, Merz, Macron dhe kryeministri britanik Keir Starmer koordinuan një përgjigje të përbashkët bazuar në 28 pikat, por me ndryshime të rëndësishme. Me këtë dokument, këshilltarët e sigurisë të të ashtuquajturit E3 udhëtuan për në Gjenevë, ku u takuan me delegacionin ukrainas dhe negociatorët amerikanë.