Shtatë kokrriza të vogla pluhuri të kthyera në Tokë nga misioni kinez Chang’e-6 kanë zbuluar gjurmë të një meteori jashtëzakonisht të brishtë, një kondriti CI, në sipërfaqen hënore.
Kjo është hera e parë që ekzistenca e këtij meteori është konfirmuar në Hënë.
Kondritet CI janë ndër meteoritet më të rrallë dhe më “primitivë”: ato janë të pasura me ujë dhe elementë të paqëndrueshëm, ndërsa përbërja e tyre kimike i ngjan shumë asaj të Sistemit të hershëm Diellor. Për shkak të strukturës së tyre poroze dhe të brishtë, ato zakonisht shkatërrohen me hyrjen në atmosferën e Tokës ose me goditjen me sipërfaqet planetare. Për këtë arsye, mostrat e tyre janë jashtëzakonisht të kufizuara, raporton Earth.com.
Nga Ana e Largët e Hënës
Misioni Chang’e-6 ktheu afërsisht dy kilogramë material në Tokë nga ana e largët e Hënës, nga një zonë brenda kraterit Apollo, i cili ndodhet në pellgun gjigant të Polit të Jugut-Aitken. Zona konsiderohet veçanërisht e vlefshme për studimin e impaktit të lashtë, pasi ekspozon shkëmbinj nga shtresa të thella të kores hënore.
Analiza u drejtua nga gjeokimisti Jintuan Wang i Akademisë Kineze të Shkencave, i cili studion transferimin e materialeve, përfshirë ujin, midis asteroideve, planetëve dhe Hënës në fazat e hershme të Sistemit Diellor. Ekipi i kërkimit shqyrtoi mbi 5,000 fragmente mikroskopike të mostrës, duke u përqendruar në kokrrizat që përmbajnë olivinë, një mineral i zakonshëm si në shkëmbinjtë vullkanikë ashtu edhe në meteoritët.
Ato u shkrinë pas përplasjes dhe u ftohën menjëherë.
Brenda kësaj mase, shkencëtarët identifikuan shtatë fragmente të vogla me raporte kimike të hekurit, manganit dhe nikelit që përputhen me ato të kondritëve IC. Konsistenca e tyre – kristale olivine të mbështjella në një matricë qelqi – sugjeron që materiali u shkri për një çast pas përplasjes me Hënën dhe më pas u ftoh me shpejtësi, duke “ngrirë” përbërjen e tij kimike.
Zbulimi forcon idenë se asteroidet karbonike që përmbanin ujë e bombarduan shpesh sistemin Tokë-Hënë në të kaluarën e largët. Studimet mbi shkëmbinjtë hënorë tregojnë tashmë se pjesa më e madhe e ujit të Hënës vinte nga asteroide të tilla. Të dhënat e reja tani ofrojnë prova të drejtpërdrejta fizike të këtij procesi.
Ndikimet edhe në Tokë
Ekipi i Wang vlerëson se kondritët CI mund të përbëjnë deri në 30% të materialit meteoritik të përfshirë në tokën hënore. Ndikime të ngjashme duhet të kenë ndodhur në Tokë, duke transportuar ujë dhe komponime organike që kontribuan në formimin e oqeaneve të para.
Studimi i tyre u botua në revistën Proceedings of the National Academy of Sciences dhe tregon se si Hëna vepron si një arkiv natyror i historisë së hershme të Sistemit Diellor, duke ruajtur gjurmë të materialeve të humbura prej kohësh në Tokë/CNN
