Ndërsa lufta kundër pushtimit rus ka hyrë në një fazë të egër dhe të pandërprerë, një fenomen i papritur po lulëzon në llogoret e vijës së parë të frontit: rilindja e poezisë ushtarake. Nuk bëhet fjalë për vargje romantike, por për një mjet mbijetese, një “armë” kulturore që po mbron identitetin ukrainas aq fort sa edhe armët moderne.
Hugh Roberts, profesor në Universitetin e Exeterit në Britani, thotë se poezia në Ukrainë po luan një rol jetik në përballimin e traumave. Që nga shkurti i vitit 2022, portali “Poezia e Lirë” i Ministrisë ukrainase të Kulturës ka regjistruar mbi 43.500 krijime, një shifër që tregon se shoqëria civile dhe ushtria po komunikojnë përmes vargut në strehimore dhe fronte.
Në qendër të këtij raportimi qëndron figura tragjike e Maksym Kryvtsov, ushtarit dhe poetit që u vra nga një predhë ruse në janar 2024. Vetëm pak ditë para vdekjes, ai botoi përmbledhjen “Poezi nga llogoret”.
Për Kryvtsovin, lufta nuk ishte gjeopolitikë, por “emra”. Vrasja e tij tronditi komunitetin letrar, duke e shndërruar atë në një simbol të sakrificës së talentit për lirinë. Raportimet nga terreni veçojnë dy emra që përfaqësojnë këtë brez të ri luftëtarësh.
Yaryna Chornohuz, aktualisht operatore dronësh në Korpusin e Marinës në Kherson, përmes poemës së saj “Frutet e luftës”, jep dëshmi si ish-mjeke ushtarake, duke u bërë thirrje të gjallëve që të mos lejojnë lënien në harresë të shpirtrave të atyre që kanë vdekur.
Nga ana tjetër, Artur Dron, një veteran i plagosur rëndë që u regjistrua në ushtri para moshës së rekrutimit, sfidon nocionet klasike të letërsisë në librin e tij “Hemingway s’di asgjë”. Ai fokusohet te dashuria që mbetet pas kur miqtë e vrarë mbështillen në çanta, duke treguar se forca e vargut buron nga dhimbja e vërtetë e jetës në llogore.
Për Ukrainën, vargu nuk është thjesht art, por një mjet mbrojtjeje kundër përpjekjeve ruse për të fshirë historinë e tyre. Ekspertët theksojnë se inteligjenca ruse dështoi të llogariste forcën e një shoqërie që e ka mbrojtur gjuhën e saj për shekuj me radhë.
Në mes të zhurmës së dezinformimit, këta poetë-ushtarë po i kthejnë botës vëmendjen te njerëzorja. Siç shprehet Chornohuz, poezia e ndihmon atë të “qëndrojë njeri” në mes të ferrit të luftës. Këto raste shërbejnë si një kujtesë se vullneti për të mos u dorëzuar ushqehet po aq nga shpirti sa edhe nga strategjia ushtarake. /tesheshi.com/
