Komisioni Evropian mbylli më 31 gusht një nga kanalet më të mëdha të financimit për Greqinë, duke i dhënë fund periudhës së Programit të Rimëkëmbjes dhe Qëndrueshmërisë.
Athina kishte në dispozicion gati 36 miliardë euro në grante dhe kredi me interes të ulët, një paketë që përbënte mbështetjen më të madhe në raport me ekonominë kombëtare mes vendeve të BE-së.
Megjithatë, përfundimi i programit nxori edhe një herë në pah problemin kronik të Greqisë: vështirësinë për t’i kthyer fondet evropiane në reforma dhe zhvillim real.
Në vend që investimet dhe ndryshimet strukturore të zbatoheshin gradualisht gjatë pesë viteve, qeveria greke u detyrua në javët e fundit të përfundonte me nxitim 123 objektiva, të domosdoshme për të siguruar rreth 6.7 miliardë euro të tjera.
Deri në mesin e vitit 2026, Greqia kishte përmbushur 53 për qind të objektivave dhe kishte marrë 68.5 për qind të fondeve. Por tërheqja e parave nga Brukseli nuk do të thotë domosdoshmërisht se ato kanë prodhuar rezultat në ekonomi.
Pagesat që kishin arritur te përfituesit përfundimtarë mbeteshin rreth gjysmës së buxhetit të granteve dhe pak më shumë se një e treta e kredive. Pikëpyetje ngre edhe mënyra e shpërndarjes së fondeve.
Tridhjetë kompani morën mbi 40 për qind të paketës së kredive, ndërsa ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, megjithëse përbënin shumicën e kontratave, përfituan vetëm një pjesë të vogël të vlerës totale.
Ky problem nuk është i ri. Që prej anëtarësimit në BE në vitin 1981, Greqia ka qenë ndër përfitueset më të mëdha të fondeve të kohezionit dhe zhvillimit.
Gjatë krizës së borxhit, mes viteve 2010-2018, vendi mori rreth 288.7 miliardë euro mbështetje nga eurozona, ESM-ja dhe FMN-ja. Por reformat strukturore dhe forcimi i administratës nuk kanë ndjekur të njëjtin ritëm.
Gjithsesi, përgjegjësia nuk bie vetëm mbi Athinën. Brukseli ka mekanizma mbikëqyrës, por shpesh ka shmangur përdorimin e tyre në mënyrë që të prodhonte pasoja politike. Kjo tolerancë i ka lënë Greqisë hapësirë të madhe për të vazhduar me të njëjtat praktika.
Dobësitë administrative janë shndërruar ndërkohë edhe në terren për korrupsion. Skandali më i madh lidhet me OPEKEPE-n, agjencinë që shpërndante mbi 2 miliardë euro në vit subvencione bujqësore të BE-së.
Për vite me radhë, persona të ndryshëm përfituan pagesa duke deklaruar toka që nuk u përkisnin. Hetimet zbuluan raste absurde, ku zona arkeologjike dhe objekte ushtarake ishin regjistruar si kullota, ndërsa shpatet e malit Olimp si plantacione bananesh.
Problemi u zbulua në shkallë të plotë vetëm pas ndërhyrjes së Zyrës së Prokurorit Publik Evropian. EPPO ngriti padi ndaj dhjetëra personave, ndërsa hetimi arriti edhe në nivele politike.
Komisioni Evropian i ngarkoi Greqisë një korrigjim financiar prej 415 milionë eurosh për dobësitë sistematike të kontrollit, një faturë që përfundimisht rëndoi mbi buxhetin kombëtar.
Në thelb, menaxhimi problematik i Fondit të Rimëkëmbjes dhe skandali i subvencioneve bujqësore burojnë nga e njëjta rrënjë: institucione të dobëta, favorizim politik dhe mungesë mbikëqyrjeje efektive.
Greqia renditet ndër vendet më të dobëta të BE-së në perceptimin e korrupsionit. Megjithatë, ndërsa Brukseli u kërkon standarde të rrepta vendeve kandidate, ndaj njërit prej anëtarëve të tij më të vjetër ka treguar tolerancë të konsiderueshme.
Për sa kohë kjo qasje vazhdon, rreziku që fondet evropiane të humbasin mes burokracisë, favorizimeve dhe korrupsionit do të mbetet i lartë. /tesheshi.com/