Gjykata Penale Ndërkombëtare po kalon një nga periudhat më të vështira që nga krijimi i saj në vitin 2002.
Presionet politike, sanksionet amerikane dhe kundërshtimi i fuqive të mëdha kanë vënë në provë pavarësinë e institucionit që ka për detyrë të hetojë krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit dhe gjenocidin.
Në qendër të kësaj përplasjeje ndodhet Tomoko Akane, presidentja e Gjykatës Penale Ndërkombëtare, e cila është përfshirë së fundmi në listën e zyrtarëve të sanksionuar nga administrata amerikane.
Në një intervistë për El País, ajo e përshkruan situatën aktuale si një moment vendimtar për të ardhmen e drejtësisë ndërkombëtare.
Një nga çështjet më të debatueshme lidhet me luftën në Gaza dhe urdhër-arrestin e lëshuar nga GJPN-ja ndaj kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu.
Shtetet e Bashkuara e kanë akuzuar Gjykatën se është politizuar dhe se ka vënë Izraelin në shënjestër, duke pretenduar se ndërhyrja e saj cenon sovranitetin kombëtar.
Por Akane i hedh poshtë këto akuza. Sipas saj, Gjykata Penale Ndërkombëtare nuk zëvendëson sistemet kombëtare të drejtësisë, por ndërhyn vetëm në rastet kur shtetet nuk janë të gatshme ose nuk janë realisht në gjendje të hetojnë dhe të ndëshkojnë vetë krimet e rënda.
“Kjo nuk përbën cenim të sovranitetit. Përkundrazi, është vetë ushtrimi i sovranitetit”, argumenton ajo. Vetë krijimi i Gjykatës, sipas Akanes, është rezultat i vendimit të shteteve për të lidhur një marrëveshje ndërkombëtare dhe për të pranuar se sundimi i ligjit duhet të shërbejë si mbrojtja më e fortë kundër abuzimit me pushtetin.
Presidentja e GJPN-së hedh poshtë gjithashtu pretendimin se gjykata zgjedh politikisht se cilat vende apo udhëheqës duhet të hetojë. “Gjyqtarët nuk zgjedhin situatat që u paraqiten dhe as personat që do të gjykohen. Ne thjesht zbatojmë ligjin mbi bazën e provave që kemi përpara”, shprehet ajo për El País.
Në vitet e para të ekzistencës së saj, Gjykata Penale Ndërkombëtare u kritikua shpesh se përqendrohej pothuajse vetëm te konfliktet në Afrikë. Sot tabloja është shumë më e gjerë.
GJPN-ja ka lëshuar urdhër-arreste ndaj presidentit rus Vladimir Putin dhe kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu, dy prej udhëheqësve më të fuqishëm politikë të kohës.
Sipas Akanes, kjo nuk është rezultat i një ndryshimi politik në qasjen e gjykatës. Hetimet e para në Afrikë nisën kryesisht sepse vetë shtetet afrikane iu drejtuan gjykatës ose sepse çështjet iu referuan asaj nga Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara.
Me kalimin e viteve, fusha e veprimit të GJPN-së është zgjeruar në të gjitha rajonet e botës. Por, siç thekson Akane, detyra e saj nuk është të ndjekë debatet politike apo interesat gjeopolitike.
“Përgjegjësia jonë është të zbatojmë ligjin në mënyrë të paanshme, pa marrë parasysh gjeografinë, kombësinë apo konsideratat politike”, deklaron presidentja e Gjykatës.
Pikërisht ky parim, sipas saj, duhet të zbatohet njësoj edhe në rastin e Netanyahut dhe luftës në Gaza. GJPN-ja nuk mund të heqë dorë nga një hetim vetëm sepse personi i dyshuar është udhëheqës i një shteti të fuqishëm ose aleat i ngushtë i një superfuqie.
Megjithatë, një nga problemet më të mëdha mbetet zbatimi i urdhër-arresteve. Gjykata nuk ka forcën e saj policore dhe varet nga bashkëpunimi i shteteve për arrestimin dhe dorëzimin e personave të kërkuar.
Kjo e bën çështjen e Netanyahut dhe Putinit një provë të rëndësishme për efektivitetin e drejtësisë ndërkombëtare. Por Akane këmbëngul se mungesa e një arrestimi të menjëhershëm nuk do të thotë se urdhër-arresti humbet vlerën e tij.
Urdhër-arrestet e lëshuara nga GJPN-ja nuk skadojnë dhe për krimet më të rënda nuk ekziston afat parashkrimi. Historia, thotë ajo, ka treguar vazhdimisht se drejtësia mund të vonojë, por përgjegjësia mund të vendoset edhe pas shumë vitesh.
Për Akanen, pyetja kryesore nuk është nëse Netanyahu apo Putin do të arrestohen sot apo nesër. Bëhet fjalë për mbijetesën e një parimi themelor të rendit ndërkombëtar: askush, pavarësisht pushtetit politik, forcës ushtarake apo mbështetjes që gëzon nga aleatët e tij, nuk duhet të jetë mbi ligjin.
Në fund të intervistës për El País, presidentja e GJPN-së ngre një pyetje që, sipas saj, do t’i drejtohet brezit të sotëm në të ardhmen: “Ku ishit ju?”.
Një pyetje që lidhet drejtpërdrejt me luftën në Gaza, Ukrainë dhe çdo konflikt tjetër ku viktimat presin që drejtësia të mos mbetet vetëm një premtim. Historia, paralajmëron Akane, herët ose vonë do t’u kërkojë llogari të gjithëve. \\
Continue Reading