Një vit më parë, presidenti sirian Ahmed Al-Sharaa mbajti një fjalim në podiumin e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara në Nju Jork, në një moment simbolik për një Siri që po dilte nga sundimi i Bashar al-Assadit dhe dekadat e gjata të izolimit.
Këtë javë, ai rikthehet në një skenë ndërkombëtare ku pyetjet janë më të vështira. Nëse një vit më parë sfida kryesore ishte njohja e “Sirisë së re”, heqja e sanksioneve dhe hapja e dyerve diplomatike, tani pyetja është nëse kjo hapje mund të shndërrohet në investime, vende pune dhe përmirësim real të jetës së sirianëve.
Situata ekonomike mbetet e rëndë. Rritja e çmimeve të karburanteve prek transportin, ushqimet, ngrohjen dhe prodhimin, ndërsa varfëria vazhdon të rëndojë mbi një shoqëri të lodhur nga më shumë se një dekadë luftë.
Edhe debatet rreth jetës kulturore, përfshirë koncertin e këngëtares Assala Nasri, kanë marrë një dimension më të gjerë. Sirianët duan të rikthehen në normalitet, por çdo shpenzim publik apo aktivitet i profilit të lartë, përballet me pyetjen nëse përputhet me realitetin ekonomik të vendit.
Këtu hyjnë edhe shpresat për investime të huaja, veçanërisht nga vendet e Gjirit. Arabia Saudite e sheh stabilitetin dhe rimëkëmbjen e Sirisë si interes rajonal dhe ka mbështetur heqjen e sanksioneve amerikane për t’i hapur vendit rrugën drejt kapitalit dhe rindërtimit.
Por ekonomia nuk mund të ndahet nga siguria. Një nga testet më të rëndësishme për “Sirinë e re” është rikthimi i monopolit shtetëror mbi armët.
Ushtria është ristrukturuar, fraksione të ndryshme janë integruar në institucionet shtetërore dhe Damasku ka vazhduar përpjekjet për integrimin e Forcave Demokratike Siriane.
Procesi nuk ka përfunduar dhe problemet mbeten, por logjika është e qartë. Një shtet nuk mund të jetë i qëndrueshëm, nëse ekzistojnë disa qendra të armatosura që marrin vendime të pavarura.
Përvoja e Jemenit tregon se çfarë mund të ndodhë në rastin e kundërt. Milicia Huthi ka ndërtuar një forcë ushtarake paralele me shtetin dhe ka përdorur aftësitë e saj për të kontrolluar territor, për të kërcënuar vendet fqinje dhe për të goditur rrugët detare e objektet energjetike.
Zgjerimi i ndikimit të saj drejt Detit të Kuq dhe Bab Al-Mandab, e ka kthyer çështjen nga një problem i brendshëm jemenas në një shqetësim për sigurinë dhe ekonominë globale.
Edhe Siria nuk është e izoluar nga këto zhvillime. Çdo përshkallëzim në Gjirin Persik, kërcënimet iraniane apo sulmet e lidhura me Huthit mund të ndikojnë në çmimet e energjisë dhe në ekonomitë e vendeve të rajonit.
Për një Siri që përpiqet të rindërtohet, një tronditje e re rajonale mund të bëhet një pengesë serioze. Prandaj, sfida e Damaskut nuk është vetëm të forcojë shtetin, por të dobësojë strukturat e armatosura që mund të veprojnë jashtë kontrollit të tij.
Nuk mjafton një bashkëjetesë e përkohshme me milicitë. Nevojiten institucione funksionale, një ushtri e unifikuar dhe një autoritet i vetëm për vendimet mbi luftën dhe paqen.
Siria ka një mundësi për të shmangur përsëritjen e ciklit të kaosit, por ajo kërkon që tranzicioni politik të shoqërohet me rindërtim ekonomik, e mbi të gjitha me rikthimin e autoritetit shtetëror.
Pa këtë, “Siria e re” rrezikon të mbetet vetëm një emërtim politik, ndërsa vendi vazhdon të përballet me të njëjtat dobësi që e kanë mbajtur të paqëndrueshëm për vite. \\