Rreth 40% e rasteve të kancerit janë të parandalueshme – Provoni këto 10 ndryshime të thjeshta në stilin e jetës të sugjeruara nga një onkolog për të zvogëluar rrezikun tuaj.
Kanceri na prek pothuajse të gjithëve, qoftë drejtpërdrejt ose nëpërmjet të dashurve tanë. Dr. Mikkael A. Sekeres, shef i departamentit të hematologjisë dhe profesor i mjekësisë në Qendrën e Kancerit Sylvester të Universitetit të Miamit, e di këtë të vërtetë nga përvoja personale: nëna e tij ka kancer në mushkëri dhe disa nga të afërmit e tij janë diagnostikuar gjithashtu me sëmundjen.
Në një artikull në The Washington Post, Dr. Sekeres shpjegon se rreth 1 në 5 persona në mbarë botën do të zhvillojnë kancer gjatë jetës së tyre, ndërsa në vitin 2021 pati pothuajse 1.8 milion raste të reja vetëm në Shtetet e Bashkuara dhe pothuajse 600,000 njerëz vdiqën në vitin 2022. Megjithatë, rreth 40% e rasteve të reja të kancerit tek të rriturit mbi 30 vjeç konsiderohen të parandalueshme, sipas një studimi nga Shoqata Amerikane e Kancerit.
Hapi më i rëndësishëm për parandalimin është lënia e duhanit. Pirja e duhanit është shkaku kryesor i kancerit, duke përbërë 86% të rasteve të kancerit të mushkërive dhe më shumë se 50% të kancerit të ezofagut dhe fshikëzës, sipas Shoqatës Amerikane të Kancerit. Forma të tjera të duhanit, siç është nargjileja, janë gjithashtu të dëmshme: një orë nargjile mund të prodhojë 100-200 herë më shumë tym sesa një cigare.
Lënia e duhanit e zvogëlon ndjeshëm rrezikun: pas 10-15 vitesh, rreziku i kancerit të mushkërive përgjysmohet, ndërsa ata që e lënë para moshës 40 vjeç kanë pothuajse të njëjtin rrezik si jo-duhanpirësit. Ulje të ngjashme vërehen edhe për kancerin e ezofagut dhe fshikëzës. Pra, nuk është kurrë vonë për ta lënë.
- Ja disa mënyra të provuara shkencërisht për të ulur rrezikun e kancerit, sipas Dr. Sekeres.
Hani shumë fruta dhe perime
Konsumi i rregullt i frutave dhe perimeve shoqërohet me një rrezik të reduktuar të kancerit. Sipas një studimi evropian që analizoi të dhënat e gati 27,000 njerëzve gjatë dekadave, konsumi i shtuar i perimeve kryqëzore – siç janë brokoli, lulelakra, lakra dhe lakrat e Brukselit – shoqërohet me shkallë më të ulëta të gjashtë llojeve të kancerit. Në mënyrë të ngjashme, konsumi i rregullt i frutave zvogëlon rrezikun e shtatë formave të sëmundjes.
Edhe nëse nuk ju pëlqejnë perime të caktuara, një rritje e përgjithshme e konsumit të ushqimeve me bazë bimore ofron mbrojtje, veçanërisht falë përmbajtjes së tyre të lartë të fibrave. Fibra, në fund të fundit, është një faktor kyç në uljen e rrezikut të kancerit të zorrës së trashë. Rekomandohet gjithashtu të përfshihen drithërat e plota – siç janë orizi kaf, quinoa, elbi dhe farro – si dhe bishtajoret në dietë, për një mbrojtje më të plotë shëndetësore.
Vaji i ullirit: Një aleat në parandalim
Sipas një studimi të kohëve të fundit me më shumë se 200,000 të rritur në Shtetet e Bashkuara, konsumi sistematik i gjalpit shoqërohej me një rrezik në rritje të vdekjes nga kanceri. Përkundrazi, konsumi në rritje i vajrave bimorë – siç është vaji i ullirit dhe vaji i kanolës – dukej se ofronte një efekt mbrojtës.
Më pak mish i kuq dhe i përpunuar
Hulumtimet kanë treguar një lidhje midis konsumit të mishit të kuq dhe të përpunuar dhe një rreziku në rritje të zhvillimit të kancerit të zorrës së trashë. Në veçanti, mishi i gatuar në temperatura të larta, si në skarë, duket se shoqërohet me një rrezik pak më të lartë. Duke pasur parasysh provat e forta se shkakton kancer, është e mençur të kufizohet konsumi i tij – veçanërisht pjekja në skarë.
Kufizoni sheqerin dhe ushqimet ultra të përpunuara
Konsumi në rritje i pijeve me sheqer në adoleshencë dhe moshë madhore është lidhur me një rrezik më të lartë të kancerit të hershëm kolorektal. Në të njëjtën kohë, hulumtimet në Mbretërinë e Bashkuar tregojnë se një dietë e pasur me ushqime ultra të përpunuara – siç janë ushqimet e lehta, vaktet e gatshme dhe madje edhe disa kos – rrit rrezikun e zhvillimit të sëmundjes. Këto ushqime kanë pak vlerë ushqyese, janë të pasura me sheqer, kripë dhe yndyrë, por të pakta në fibra. Për t’i dalluar, lexoni etiketën: prania e përbërësve të tillë si stabilizuesit është tregues i përpunimit ultra.
Mos harroni kremin kundër diellit
Shumica e melanomës dhe kancereve të tjera të lëkurës lidhen me ekspozimin ndaj rrezatimit ultravjollcë, duke përfshirë edhe shtretërit për rrezitje. Rreziku i melanomës rritet deri në 75% kur shtretërit për rrezitje përdoren para moshës 35 vjeç dhe rritet me rritjen e numrit të seancave. Mosha dhe lëkura e çelët janë gjithashtu faktorë rreziku, për shkak të ekspozimit kumulativ në diell. Parandalimi përfshin përdorimin sistematik të kremit kundër diellit me SPF 30+, si dhe masa mbrojtëse si kapelë, syze dielli dhe rroba të gjata kur ekspozohen në diell për periudha të gjata.
Alkooli: Sa më pak, aq më mirë
Hulumtimet afatgjata mbi dhjetëra mijëra njerëz konfirmojnë se konsumi i alkoolit shkakton kancer. Sipas Shoqatës Amerikane të Kancerit, ai është përgjegjës për rreth 5% të rasteve të reja të kancerit tek burrat dhe 6% tek gratë. Edhe pse shpesh lidhet me kancerin oral dhe të ezofagut, lloji më i zakonshëm është kanceri i gjirit – me mbi 44,000 raste vetëm në SHBA në vitin 2019.
Rreziku rritet me sasinë e alkoolit të konsumuar: sa më shumë alkool të pijë një person, aq më i madh është rreziku. Edhe një pije në ditë shoqërohet me një rrezik në rritje të disa llojeve të kancerit. Ulja e konsumit është opsioni më i sigurt dhe vendimi varet nga toleranca juaj personale ndaj rrezikut.
Vaksinimi është çelësi
HPV është përgjegjës për rreth 700,000 raste të kancerit në të gjithë botën çdo vit, duke përfshirë kancerin e qafës së mitrës, rektumit, organeve gjenitale dhe kokës dhe qafës. Megjithatë, falë vaksinës HPV, CDC raporton një ulje prej më shumë se 70% të disa infeksioneve tek gratë e reja gjatë dy dekadave të fundit. Vaksina HPV rekomandohet për të gjithë deri në moshën 26 vjeç dhe, në raste të zgjedhura, deri në moshën 45 vjeç. Hepatiti B është gjithashtu shkaku kryesor i kancerit të mëlçisë në të gjithë botën – kontrolloni nëse jeni vaksinuar ose kërkoni një test antitrupash dhe vaksinohuni nëse është e nevojshme.
Kolonoskopia si një mjet parandalues
Testet diagnostikuese zbulojnë kancerin para se të shfaqen simptomat, por kolonoskopia dallohet sepse mund ta parandalojë zhvillimin e tij. Gjatë testit, mjeku mund të heqë lezionet prekanceroze (adenomat) nga zorra e trashë, duke parandaluar kështu zhvillimin e tyre në kancer. Task Forca e Shërbimeve Parandaluese të SHBA-së rekomandon kontrollin për kancerin e zorrës së trashë tek njerëzit e moshës 45-75 vjeç. Zbulimi i hershëm shpëton jetë: prandaj është e rëndësishme të ndiqni rekomandimet e kontrollit.
Ushtrimet: Një mburojë natyrale kundër kancerit
Ushtrimet e rregullta ulin ndjeshëm rrezikun e shumë llojeve të kancerit, duke përfshirë kancerin e gjirit, zorrës së trashë, fshikëzës, stomakut dhe endometrit. Një studim i vitit 2024 zbuloi se vetëm dy orë ushtrime në javë ulnin rrezikun e kancerit të mushkërive, fytit dhe gjirit. Shoqata Amerikane e Kancerit rekomandon 150-300 minuta ushtrime të moderuara ose 75-150 minuta ushtrime të fuqishme në javë për parandalim dhe promovim të shëndetit.
Peshë e Shëndetshme, Rrezik më i Ulët
Obeziteti është lidhur me 13 lloje kanceri, ndoshta për shkak të inflamacionit kronik, rezistencës ndaj insulinës dhe çrregullimeve metabolike siç është prediabeti. Humbja e vazhdueshme e peshës mund të zvogëlojë rrezikun. Një studim i më shumë se 1.6 milion njerëzve me diabet të tipit 2 zbuloi se ata që merrnin agonistë GLP-1 kishin shkallë më të ulët të 10 llojeve të kancerit dhe humbje më të madhe në peshë, krahasuar me përdoruesit e insulinës. Përfitime të ngjashme janë parë me metoda të tjera të humbjes së peshës, siç është kirurgjia bariatrike.
Parandalimi i kancerit nuk është gjithmonë i lehtë, por shumë gjëra janë nën kontrollin tonë. Siç vëren Dr. Sekeres, “mjeti më i mirë që kemi kundër kancerit është parandalimi – dhe parandalimi fillon me zakonet tona të përditshme”.
