Po t’i referohesh lajmeve që publikohen herë pas here në portalet shqiptare të krijohet përshtypja se Kanadaja është një vend që mezi po pret emigrantë, e veçanërisht ata nga Shqipëria.
Janë të shumtë titujt, sipas të cilëve Kanadaja merr mbi 300 mijë emigrantë në vit dhe ku çdo shqiptar mund të provojë fatin. Për të treguar një panoramë sa më të besueshme dhe konkrete “Flasshqip.ca” iu drejtua avokatit të njohur shqiptar në Montreal, Gjergji Hasa, i cili përmes një morie shkrimesh dhe intervistash do të detajojë nga sot e në vazhdim, rrugën që duhet të ndjekin qytetarët shqiptarë të cilët plotësojnë kushtet për të emigruar në Kanada.
Gjergji Hasa është i pari shqiptar nga Republika e Shqipërisë i diplomuar jurist në Universitetin prestigjioz McGill-Kanada dhe partner në firmën Ferdoussi Hasa Attorneys.
Kohët e fundit, janë të shumta lajmet që mbërrijnë në Shqipëri të
cilat flasin për një politikë favorizuese të Kanadasë në drejtim të
emigrantëve. A duhet ta shohin shqiptarët Kanadanë si një alternativë
për të emigruar?
Ajo që duhet të kuptojmë të gjithë teksa lexojmë këto lajme është
fakti që arsyeja e parë pse Kanadaja ka këto politika emigrimi është
interesi i saj ekonomik. Shqiptarët mund ta shohin Kanadanë si një
alternativë për të emigruar vetëm duke menduar për t’i shërbyer
ekonomisë së saj dhe në të njëjtën kohë që të përfitojnë edhe ata.
Kanadaja pranon rreth 330 mijë emigrantë në vit. Popullsia e Kanadasë
është duke u vjetëruar dhe ka nevojë për mbushur boshllëqet që po
krijohen duke e ditur që Kanadaja është një ekonomi e zhvilluar dhenë
zhvillim. E verteta është që politika favorizuese e Kanadasë është për
t’i shërbyer ekonomisë së saj dhe nëse një emigrant nga Shqipëria, India
apo Kina mund t’i shërbejë ekonomisë së Kanadasë, atëherë patjetër që
Kanadaja ka një politikë favorizuese. Në të kundërt, nuk do thosha që
Kanadaja ka një politikë favorizuese.
Nëse një familje shqiptare vendos të emigrojë në Kanada, çfarë ambienti mund të gjejë? A është shoqëria kanadeze diskriminuese?
Është e padiskutueshme që Kanadaja është një nga vendet më mikëpritëse, për të mos thënë vendi më mikpritës në botë. Kjo nuk do të thotë që është perfekt, por nëse e krahasojmë me Greqinë për shembull, janë si nata me ditën. Kanadaja është vendi më i mirë në Botë për të gjetur një ambient sa më të përshtatshëm për emigrantët. Por ajo që vihet re te çdo emigrant i sapoardhur është fakti që në vitet e para Kanadaja nuk të ofron dot atë ngrohtësinë që të ofron vendi yt. Ambienti është i ftohtë nga ana shoqërore dhe emocionale, por nëse e sheh nga ana profesionale dhe ekonomike, ky ambient është vibrant dhe favorizues. Ata që duan të punojnë fort, kanë një profesion dhe ndërmarrin studime ose trajnim, Kanadaja është vendi i meritokracisë dhe një ambient favorizues gjithashtu. Sa i përket pjesës së pyetjes për diskriminimin, besoj që qenia njerëzore është diskriminuese në radhë të parë. Duhet kulturë dhe interes për të kaluar mbi ndjenjat diskriminuese. Kanadaja është një nga vendet më të kulturuara të Botës, por fatkeqësisht jo të gjithë kanadezët janë të kulturuar që të kenë mundësinë të mundin diskriminim. E megjithatë, duhet të jemi realistë dhe të pranojmë që interesi personal i një individi e bën atë që të mundë ndjenjën diskrimimuese nëse emigranti i bën punën dhe i shërben biznesit apo interesave të tij.avokati
Cilat janë disa nga format që mund të përdorin shqiptarët për të emigruar në Kanada?
Në dhjetë vitet e fundit politika emigruese e Kanadasë ka ndryshuar
dhe është bërë më e vështirë sepse kërkesat janë shumë të larta nga e
gjithë Bota kështu që Kanadaja synon të zgjedhë emigrantët më të
kualifikuar. Kriteri që ka ndikuar më tepër në seleksionimin e
emigrantëve që vijnë në Kanada është perfeksionimi i gjuhës angleze dhe
franceze. Kjo sërish është e lidhur me interesat ekonomike të Kanadasë.
Në qoftë se para 10 vitesh të jepnin shumë pikë për moshën dhe
shkollimin e aplikuesit, sot jepen shumë herë më shumë pikë për nivelin e
gjuhës. Për shembull, në procesin e “Express Entry” për të kapur pikë
kyçe që të arrish pikët minimale (rreth 440 pikë) për një ftesë për
rezidencë të përhershme duhet të kesh nivelin e IELTS mbi 7. Ky është
një nga ndryshimet thelbësore. Rritja e kriterit të gjuhës ka kufizuar
jashtë mase emigrimin e shqiptarëve drejt Kanadasë si rezidentë të
përhershëm. Duke e ditur që shqiptarët e kanë të vështirë të arrijnë
nivelin 7 të IELTS, eleminohen, kurse për të emigruar në Quebec duhet
frengjishtja në një nivel mesatar të avancuar që është B2. Në vitet e
fundit edhe ky kriter u rrit nga B1 në B2. Kjo më nxjerr në konkluzionin
që pjesa më e madhe e emigrantëve shqiptarë, duke e vënë re edhe në
punën e përditshme si avokat në fushën e emigracionit, janë duke ardhur
përmes vizave të studimit ku zotërimi i anglishtes apo frëngjishtes nuk
kërkohet të jetë i lartë. Me sa di unë, Kanadaja është një nga vendet e
fundit perëndimore që ka programe të posaçme për studentët e huaj që të
marrin rezidencën e përhershme dhe pas tre vitesh nënshtetësinë
kanadeze.
Intervista jonë e parë do të pasohet edhe nga të tjera shkrime tuajat
më të detajuara, por a mund të na thoni shkurtimisht se si mund të
emigrohet në Kanada përmes lejes së punës, studimeve, bashkimit familjar
dhe “Express Entry”?
Këto tema ne do t’i prekim në të ardhmen patjetër, por ajo që mund të
them është se një shtetas i huaj, një emigrant nuk mund të marrë leje
pune pa pasur punëdhënës në Kanada. Kanadaja ka një sistem mbrojtës të
interesave të saj që të mos vijë një i huaj dhe t’i marrë vendin e punës
një kanadezi ose një rezidenti të përhershëm, për shembull duke e
konkuruar një shtetas kanadez duke pranuar një pagesë më të ulët. Jo
vetëm gjendja ekonomike e punëdhënësit, por edhe pozicioni që do ketë
emigranti në kompani duhet të ketë një lidhje të drejtëpërdrejtë me
eksperiencën profesionale të punonjësit dhe pozicioni i lirë që i
ofrohet emigrantit të kompani. Për shembull, një kompani ka nevojë për
një IT. Që të punojë si IT rregullorja në Kanada (e njohur si National
Occupational Classification) i kërkon që të ketë patjetër një diplomë
universitare për atë vend pune. Në qoftë se këto të dyja nuk lidhen, ky
duhet të jetë një alert për një emigrant që aplikimi nuk do të ketë
sukses, pasi nuk plotëson një nga kushtet bazë. Një shembull tjetër
është ai i kuzhinierit ku nuk kërkohet gjithmonë diplomë, por kërkojnë
disa vite eksperiencë, pra më shumë se dy vite. Nëqoftëse nuk plotëson
kushtin e eksperiencës së punës, përsëri aplikimi do të refuzohet.
Agjentët e emigracionit marrin tepër seriozisht çdo kriter dhe nëqoftëse
një prej kritereve nuk plotësohet, aplikimi refuzohet.
Sa i përket bashkimit familjar, ai është i kufizuar në kategori dhe
në numër. Këtu përfitojnë gjyshërit, prindërit, bashkëshortët dhe
fëmijët. Fëmijët janë të kufizuar deri në moshën 22 vjeç dhe nëse femija
e kalon këtë moshë, ai ose ajo nuk mund të sponsorizohet. Aplikimet për
t’u bashkuar me prindërit apo gjyshërit janë në rritje por të limituar
në 20,000 aplikime për 2019, ishte 10,000 në 2018, dhe 5,000 kur qeveria
konservative e ish-kryeministrit Harper ishte në fuqi.
Sa i përket “Express Entry”, ky proces ka në total 1200 pikë dhe 600
pikë jepen për aftësitë personale të një kandidati. Pikët e tjera jepen
nëse, për shembull, kandidati është i përzgjedhur nga një provincë në
Kanada. Në qoftë se një kandidat nuk ka 440-450 pikë në “ExpressEntry”
do të jetë shumë e vështirë që t’i përzgjidhet kandidatura. Gabimi që
bëjnë kandidatët është që në vend që të marrin një profesionist në
fillim për t’u bërë një vlerësim të të gjithë komponentëve dhe për t’i
nxjerrë pikët e përafërta, ata fillimisht aplikojnë duke harxhuar mbi 1
mijë dollarë në pagesa të ndryshme për të përgatitur dhe dorëzuar
aplikimin dhe në fund e shohin që janë larg kufirit minimal.
A ka mundësi ligjore për një shqiptar që të fitojë azilin në Kanada?
Për shumë arsye, nuk do i inkurajoja shqiptarët që të kërkojnë azil
në Kanada. Për çdo shqiptar që do të dijë informacionin që ka qeveria
kanadeze për Shqipërinë, ata mund ta lexojnë në një faqe të posaçme të
‘Immigration and Refugee Board of Canada (IRB)” që quhet “National
Documentation Packages (NDP)”. Në seksionin për Shqipërinë do të shohin
me dhjetra dokumente që japin informacion në të gjitha fushat e mundshme
në lidhje me gjendjen në Shqipëri që mund të ketë lidhje me kriteret e
nevojshëm për përzgjdhjen e azil kërkuesve. Ajo që del nga këto
dokumente është që Kanadaja ka informacion që ndihma e shtetit për të
mbrojtur shtetasit e saj ekziston në Shqipëri. Sa e vërtetë është kjo në
jetën e përditshme të shqiptarëve në Shqipëri është pyetje tjetër por
sot këtë informacion ka Kanadaja se këtë pikësynim ka edhe qeveria
aktuale. Por, me pak fjalë, dëshiroj ta bëj të qartë që nëqoftëse një
shqiptar nuk kërkon ndihmën e shtetit shqiptar (duke siguruar provë
dokumentare për këtë) përpara se të vijë dhe të kërkojë azil në Kanada,
shanset janë shumë të larta që kërkesa e tij të refuzohet.
Një familje shqiptare që vendos të emigrojë, sa kohë i duhen
afërsisht për t’u integruar në tregun e punës apo plotësisht në Kanada?
Përgjigjja shkurt e kësaj pyetje, do të ishte që një ndryshim të parë
profesional në Kanada e sheh mes vitit të katërt dhe të pestë dhe më
pas çdo pesë vjet. Duhet të investosh në një profesion, ose nëse fillon
universitetin do të duhen 3 vite ta kryesh dhe më pas sa të gjesh veten
dhe të bësh vend në atë profesion. Për të qenë më konkret po iu tregoj
eksperiencën time. Nga 2005 deri në 2009 bëra Universitetin e parë për
shkenca politike te universiteti Concordia në Montreal, por me këtë degë
mund të punoja në administratë, por jo më shumë se kaq. Megjithatë
qëllimi im ishte drejtësia por nuk mund të aplikoja në drejtësi në
McGill pa kryer një universitet më parë. Në 2009 fillova studimet për
Drejtësi dhe i mbarova në 2013. Një vit më vonë kam kryer studimet e
Dhomës së Avokatisë që zgjatën 8 muaj dhe më pas bëra 6 muaj stazh që
është i detyrueshëm përpara se të japin licencën si avokat. Pra në total
10 vite. Ndryshimi i parë ku ngjita një shkallë ishte pas 4 vitesh kur
mora diplomën e parë universitare, ndryshimi i dytë ishte pas 4 vitesh
për t’u bërë Jurist dhe më pas edhe dy vite të tjera për të marrë
titullin Avokat. Më pas ngjita shkallën e tretë kur fillova punë si
avokat “Junior” në zyrën ku kreva stazhin dhe pas 2-3 vitesh pune
intensive u bëra partner i zyrës me eksperiencë 30 vjeçare në emigracion
dhe jo vetëm. Pra mund të them që jam në shkallën e katërt dhe kështu
kanë kaluar pothuajse dy dekada. Në tregun e punës besoj se integrohesh
kur ke kryer ekuivalencën e studimeve ose ke kryer studimet në Kanada
dhe je në të njëjtin nivel arsimor me një kanadez. Kur arrin në këtë
nivel, në Kanada quhesh i babarartë. Në metropolet e Kanadasë nuk ka
diskriminim në qoftë se je i zoti: nëse dy persona janë me aftësi të
barabarta profesionale, vendi i punës i ofrohet më të zotit, nuk
shikohet prejardhja.
Kemi dëgjuar që Kanadaja është një shtet shumë social. Çfarë i ofron
qeveria kanadaze një familjeje me fëmijë të vegjël dhe të sapoardhur në
Kanada?
Kanadaja është një shtet social por është kapitalist social.
“Kapitalist” në jetën e përditshme dhe në një gjuhë të thjeshtë do ta
interpretoja si “garo për të ndihmuar veten tënde”. Termi ‘social’ do të
thotë që nëse nuk ke mundësi të ndihmosh veten tënde, ‘ne nuk të lemë
të vdesësh’, por jo të lulëzosh. Në një botë perëndimore kapitaliste,
mund të themi që Kanadaja është një shtet social sepse disa shërbime
janë falas. Në krahasim me Amerikën janë si nata me ditën për sa i
përket shërbimeve falas që ofrohen apo ndihmës që i jepet individëve në
nevojë. I pasuri i Amerikës është më i pasur se i pasuri i Kanadasë por
ama edhe i varfëri i Amerikës është më i varfër se ai i Kanadasë. Pika e
dytë, një personi të papunë i ofrohet një ndihmë sociale, e cila në
fakt është sa për të mbijetuar dhe unë mendoj se kjo ndihmë më shumë të
lë mbrapa sesa të ndihmon. Unë personalisht ndihmën sociale e shoh si
‘një gur’ ku duhet të shkelësh përkohësisht dhe të hidhesh diku tjetër.
Mund ta marrësh për një kohë të shkurtër, por jo për shumë gjatë. Rasti
më ekstrem janë bankat që nëse ke një rrogë të ndihmojnë përmes kredisë
për të blerë një shtëpi, por me ndihmë sociale nuk ta japin kurrë
kredinë.
Sa i përket pjesës së dytë të pyetjes qeveria i jep një familje rreth
1500 dollarë në varësi të numrit të fëmijëve dhe të ardhurave. Por po
të kesh parasysh nivelin e qerasë apo të jetesës, kjo shumë është shumë e
ulët.
Personalisht nuk do të thosha që është shumë social si vend, por dy
gjërat që ia vlen t’i përmendësh është shëndetësia falas dhe një ndihmë
financiare që qeveria të ofron.
Pyetja e fundit, por jo më pak e rëndësishmja. Çfarë do t’i
këshillonit një pjesëtari të familjes suaj, nëse vendos të emigrojë në
Kanada?
Pjesa më e madhe e familjes sime gjendet jashtë Kanadasë dhe të
gjithë më kanë pyetur se si mund të emigrojnë dhe u kam dhënë të njëjtën
përgjigje. Këshilla ime do ishte e ndryshme për ata që janë jashtë
Kanadasë dhe ata që janë brenda Kanadasë me dokumente të rregullta.
Atyre që janë jashtë Kanadasë do t’i këshilloja të mësonin në një nivel
mesatar një nga gjuhët zyrtare të Kanadasë dhe të kenë vullnetin,
mundësinë financiare dhe dëshirën për t’u arsimuar në Kanada që të kenë
një mundësi të emigrojnë në këtë vend. Pa gjuhë dhe pa dëshirë për t’u
arsimuar, reduktohen shanset me rreth 80-90%. Për ata që janë në Kanada,
këshilla ime do të ishte përmirësimi i gjuhës në një nivel mbi
mesataren dhe marrja e një profesioni.
Marre nga: Flasshqip.ca