Çdo vit, në prag të festave të Krishtlindjeve dhe Vitit të Ri, në hapësirën publike ndizen debate rreth asaj nëse duhet muslimanët duhet t’i urojnë apo jo të krishterët për festat e tyre fetare, pra bashkëqytetarët e tyre me tjetër besim.
Nga njëra anë, ka grupe muslimanësh që refuzojnë kategorikisht çdo praktikë të urimit të festave fetare jo-islame, duke iu referuar Kur’anit dhe Traditës Profetike, si dhe qëndrimeve të dijetarëve klasikë dhe bashkëkohorë muslimanë.
Përballë tyre janë ata që e relativizojnë maksimalisht këtë qëndrim, pasi nën pretekstin e ruajtjes së harmonisë lagjeje dhe shoqërore, nuk ndalen në nivelin e urimeve, por shkojnë një hap më tej, duke marrë pjesë aktive në festimet fetare të komuniteteve të tjera fetare.
Në këtë kakofoni, çdo pyetje kritike përballet me dënim, ironi ose akuza për ngurtësi, ndërsa në të njëjtën kohë praktika normalizohet në të cilën, nën maskën e harmonisë lagjeje dhe shoqërore, vija ndarëse midis respektit dhe pjesëmarrjes në ritualin fetar të një tjetri është e paqartë.
Megjithatë, çështja e qëndrimeve ndaj festave fetare dhe simboleve të komuniteteve të tjera nuk i përket sferës së polemikave të përditshme, as nuk mund të reduktohet në një çështje të mirësjelljes individuale. Është një problem që prek vetë thelbin e identitetit fetar.
Në thelb, dilema e urimit ose mosurimit të festave jomuslimane hap një pyetje më të thellë: si t’i qëndrosh besnik besimeve të tua në një shoqëri të shënuar nga pluralizmi fetar, pa rënë as në izolacionizëm dhe as në adaptim vetëshkatërrues?
Identiteti fetar në Islam nuk është një etiketë dekorative, as një aksesor kulturor që mund të pezullohet dhe të lihet pas dore sipas nevojës. Është një kornizë normative që strukturon marrëdhënien e individit me Krijuesin Suprem, me veten dhe me botën. Të jesh musliman nuk do të thotë vetëm përkatësi në një komunitet të caktuar, por edhe bartjen e përgjegjësisë për të vendosur kufij në mënyrë të vetëdijshme, jo nga një ndjenjë superioriteti, por nga besnikëria ndaj asaj që e bën besimin kuptimplotë në radhë të parë.
Në të njëjtën kohë, jeta në një realitet konkret shoqëror, aty ku bashkëjetojnë komunitete të besimeve të ndryshme, nënkupton bashkëjetesë me anëtarë të feve të tjera që nuk janë një kategori abstrakte, por njerëz të vërtetë – fqinjë dhe bashkëqytetarë – dinjiteti, siguria dhe e drejta e të cilëve për një jetë paqësore nuk mund dhe nuk duhet të jenë objekt mosmarrëveshjeje.
Por pikërisht në këtë bashkëjetesë lind një tension që nuk mund të zgjidhet me formula sentimentale. Respekti për të tjerët nuk kërkon çmontimin e identitetit të vet, as reduktimin e kufijve të besimit të Zotit në norma shoqërore në ndryshim. Përkundrazi, respekti autentik supozon qartësi të pozicionit të vet. Po kështu, vendosmëria në besim dhe përmbajtja nga festimi i festave fetare dhe pjesëmarrja në ritualet fetare të të tjerëve nuk do të thotë armiqësi ndaj tyre.
Çdo komunitet ka festat e veta fetare dhe kufijtë e vet të ndjeshëm. Është e rëndësishme vetëm të dihet dhe të mbahet mend se kufijtë e besimit nuk janë mure armiqësie, por vija të vetëkuptimit; fshirja e tyre nuk çon në dialog, por në konfuzion.
Ruajtja e identitetit nuk përjashton njerëzimin dhe bamirësinë ndaj të tjerëve, as njerëzimi nuk kërkon anulimin dhe fshirjen e identitetit.
Një mysliman që nuk feston festat fetare të të tjerëve dhe nuk merr pjesë në to dëshiron të dërgojë një mesazh se ai e ruan fenë e tij dhe kufijtë e saj pa turp, por gjithashtu, në këtë mënyrë, ai u dërgon një mesazh jomyslimanëve se ata kanë të drejtë të shënojnë dhe festojnë festat e tyre dhe se askush nuk ka të drejtë t’ua mohojë këtë dhe kurrë nuk do ta bëjë.
Stabiliteti shoqëror nuk ndërtohet duke fshirë dallimet, por duke njohur legjitimitetin e tyre brenda një kuadri të përbashkët normativ. Bashkëjetesa, pra, nuk supozon ngjashmëri ose ndarjen e të njëjtave simbole, por një konsensus rreth parimeve themelore etike: paprekshmëria e dinjitetit njerëzor, liria e fesë dhe e drejta për të qenë ndryshe.
Identiteti fetar i realizuar brenda këtyre kufijve nuk bëhet pengesë për jetën e përbashkët, por një nga elementët e saj stabilizues.
Nuk është e nevojshme që të gëzohemi në të njëjtën mënyrë për të ndarë të njëjtën hapësirë dhe të njëjtin fat; mjafton ta njohim njëri-tjetrin si qenie dinjitoze, të rrënjosura në bindjet tona.
Një marrëdhënie e tillë nuk është shenjë dobësie, por pjekurie etike: që besimi i dikujt të jetohet vazhdimisht pa ekskluzivitet dhe që respekti për të tjerët të mos shndërrohet në presion për të relativizuar besimin dhe identitetin e dikujt.
