Ushtria italiane tha se një sasi e konsiderueshme municionesh të pashpërthyera nga Lufta e Parë Botërore u zbulua këtë verë për shkak të tërheqjes së shpejtë të akullnajave në Dolomite.
Sipas deklaratës, anëtarët e brigadës alpine “Julia” u dërguan urgjentisht në vendin ku hoqën dhe çaktivizuan objektet, të cilat përfshinin predha artilerie italiane dhe predha mortaje franceze. Armët datojnë që nga e ashtuquajtura “Lufta e Bardhë” – konflikti midis ushtrisë austro-hungareze dhe trupave italiane që u zhvillua nga viti 1915 deri në vitin 1918 në terren jashtëzakonisht të rrezikshëm dhe temperatura jashtëzakonisht të ulëta.
Lufta e Bardhë
Më shumë se një shekull më vonë, alpinistët raportuan se kishin gjetur bomba gjatë verës, kryesisht në zonën e Kanalit San Bovo të Luginës Primiero, në Trentinon lindor. Ushtarët më pas kryen një kërkim të detajuar të zonës, si dhe të vendeve të tjera me lartësi të madhe dhe akullnajave në rajonin Trentino-Alto Adige të Dolomiteve. Anëtarët e Brigadës Alpine “Julia” gjetën dhe neutralizuan 250 pajisje shpërthyese, duke përfshirë “18 predha artilerie italiane 75 mm dhe 37 predha mortaje të tipit Thevetot – një armë e prodhuar në Francë që iu furnizua edhe Ushtrisë Mbretërore Italiane gjatë Luftës së Parë Botërore”.
Kjo nuk është hera e parë që mbetjet e “Luftës së Bardhë” kanë dalë në sipërfaqe për shkak të shkrirjes së akullnajave, tërheqja e të cilave është përshpejtuar gjatë dekadës së fundit. “Kjo është një pasojë e drejtpërdrejtë e ngrohjes globale”, tha për Guardian Stefano Morosini, profesor në Universitetin e Bergamos dhe koordinator i projekteve të mbrojtjes së trashëgimisë në Parkun Kombëtar Stelvio, ku u gjetën edhe disa nga eksplozivët. “Në vitet e fundit, në fund të çdo vere, këto objekte të rrezikshme kanë dalë në sipërfaqe dhe numri i tyre po rritet çdo vit. Ato janë ruajtur në akull për më shumë se 100 vjet. Disa kishin shpërthyer, por shumë jo, kështu që tani që po dalin përsëri në dritë. Ato janë jashtëzakonisht të rrezikshme.”
Ekskursionistëve dhe alpinistëve u këshillohet që “të mos prekin kurrë asnjë pajisje shpërthyese që mund të hasin, pavarësisht se ku ndodhet”, dhe të raportojnë menjëherë në polici çdo gjetje të tillë.
“Lufta e Bardhë”, e zhvilluar kryesisht në Dolomite (në rajonin Trentino-Tiroli Jugor) dhe Alpe (në rajonin e Lombardisë), ishte një periudhë historike “e ngrirë në kohë” deri në vitet 1990, kur ngrohja globale filloi të zbulonte një mori objektesh të ruajtura në mënyrë të përsosur, duke përfshirë armë, sajë, letra dhe ditarë.
Kasollja prej druri, e gërmuar në një shpellë në majën e malit Scorluzzo – një majë 3,095 metra që mbikëqyr Qafën Stelvio – u rishfaq në vitin 2015 pasi akulli që e kishte fshehur atë për gati një shekull u shkri plotësisht. Streha u braktis me nxitim dhe u mbyll në fund të Luftës së Parë Botërore në nëntor 1918, me ushtarët që lanë pas shumicën e sendeve të tyre. Brenda, u gjetën objekte të ruajtura mirë: dyshekë kashte, rroba, fenerë, gazeta, kartolina, monedha dhe ushqim të konservuar.
Trupa ende në uniformë
Një muze i dedikuar “Luftës së Bardhë” që do të shfaqë objektet e rikuperuara është planifikuar të hapet në Bormio në qershor 2027. “Lufta e Bardhë” besohet se ka marrë më shumë se një milion jetë, me shumicën e ushtarëve të vrarë nga orteqet, rëniet nga shkëmbinjtë e malit ose hipotermia. Gjatë 15 viteve të fundit, mbetjet e dhjetëra ushtarëve kanë dalë nga shkrirja e akullit, disa ende në uniformë. Familja e një ushtari italian arriti ta varroste atë në vitin 2017, pasi u gjetën dokumente me mbetjet e tij në akullnajën Presena, të cilat zbuluan identitetin e tij.
Morosini thotë se nxehtësia e fortë e verës po e bën gjithnjë e më të rrezikshme aksesin në akullnajat në Dolomite. Në vitin 2022, njëmbëdhjetë persona vdiqën kur një masë e madhe e akullnajës Marmolada u shkëput. “Aksesi në akullnaja gjatë verës bëhet gjithnjë e më i vështirë, nëse jo i pamundur, për shkak të valëve të zgjatura të nxehtësisë në lartësi të mëdha“, tha ai. “Nëse e vizitoni këtë zonë, mund të shihni se sa shpejt po tërhiqen akullnajat dhe sa të forta janë efektet e ndryshimeve klimatike.”