“Lëvizja” e gishtave në ujë nuk është thjesht e çuditshme: është një reagim neurologjik me një funksion të mundshëm evolucionar dhe na jep indikacione të rëndësishme për sëmundje si diabeti, dështimi i zemrës dhe sëmundja e Parkinsonit.
Sa herë që kalojmë disa minuta në vaskë ose pishinë, gishtat tanë rrudhen – një fenomen i njohur dhe mjaft indiferent.
Megjithatë, pas këtij fenomeni në dukje të padëmshëm, të raportuar nga BBC, qëndron një proces kompleks neurologjik që, siç zbulojnë shkencëtarët, mund të jetë si produkt i evolucionit ashtu edhe një mjet diagnostikues për shëndetin.
Sipas hulumtimeve të fundit, “rrudhat” nuk shkaktohen nga thithja e ujit nga osmoza, siç besohej më parë. Përkundrazi, ato kontrollohen nga sistemi nervor. Kur gishtat zhyten në ujë, gjëndrat e djersës hapen dhe ekuilibri i kripërave minerale në lëkurë ndryshohet, duke rezultuar në tkurrje të enëve të gjakut dhe një ulje të rrjedhjes së gjakut, e cila “tërheq” lëkurën, duke shkaktuar rrudhat karakteristike.
Por pse ndodh kjo?
Eksperimentet me duar të lagura dhe të rrudhura tregojnë se rrudhosja rrit fërkimin dhe përmirëson kapjen e objekteve të lagura, duke vepruar si brazdat në gomat e makinave.
Ekspertët mendojnë se kjo aftësi është zhvilluar për të ndihmuar lëvizjen në sipërfaqe të lagura ose për të mbledhur ushqim, si guaska apo bimë. Studimet kanë treguar se personat me gishta të rrudhur transferojnë objekte të lagura 12% më shpejt se ata që kanë thjesht gishta të lagur pa rrudha.
Çfarë zbulojnë ato për shëndetin tonë
Megjithatë, fakti më i habitshëm është se shpejtësia dhe simetria me të cilën gishtat rrudhosen mund të veprojnë si një tregues i sëmundjeve serioze:
-
Diabeti i tipit 2: personat me këtë sëmundje tregojnë rrudhosje të reduktuar.
-
Fibroza cistike: vërehet rrudhosje e tepruar në pëllëmbë.
-
Dështimi i zemrës: rrudhosje e reduktuar për shkak të mosfunksionimit të sistemit nervor autonom.
-
Parkinsoni: rrudhosja asimetrike ndërmjet duarve mund të jetë një shenjë e hershme neurologjike.
-
Gjithashtu, sëmundje të lëkurës si psoriaza dhe vitiligoja ngadalësojnë këtë proces. Në fakt, testi i “ujit” tashmë përdoret në disa raste për të diagnostikuar dëmtime të sistemit nervor.
Disa shkencëtarë kanë sugjeruar se rrudhat në gishtat e duarve dhe këmbëve funksionojnë si shollat e gomave ose të këpucëve. Brazdat që krijohen nga rrudhat ndihmojnë në largimin e ujit nga pika e kontaktit mes gishtit dhe një objekti.
Kjo tregon se njerëzit mund të kenë zhvilluar rrudhat në gishta në të kaluarën për të kapur më mirë objekte të lagura ose për të ecur mbi sipërfaqe të lagura.
“Duke qenë se duket se ofron më shumë kapje nën ujë, do të supozoja se lidhet ose me lëvizjen në kushte shumë të lagështa ose ndoshta me manipulimin e objekteve nën ujë”, thotë Tom Smulders, neuroshkencëtar evolucionar në Universitetin e Newcastle, i cili ka udhëhequr studimin e vitit 2013. Kjo mund t’u ketë dhënë përparësi paraardhësve tanë kur duhej, për shembull, të ecnin mbi shkëmbinj të lagur ose të kapnin degë. Ose mund të ketë ndihmuar gjatë mbledhjes së ushqimit, si guaskat.
“E dyta do të nënkuptonte se është diçka unike për njerëzit, ndërsa nëse vlen e para, do të prisnim ta shihnim edhe te primatët e tjerë”, thotë Smulders.
Rrudhosja e gishtave nuk është vërejtur ende te të afërmit tanë më të afërt në botën e primatëve, si shimpanzetë, por gishtat e makakëve japonezë, të njohur për banjat e gjata në ujë të ngrohtë, janë vërejtur të rrudhen pas zhytjes në ujë. Megjithatë, mungesa e të dhënave për primatët e tjerë nuk do të thotë se nuk ndodh, por thjesht se askush nuk ka vëzhguar mjaftueshëm mirë, sipas Smulders. “Nuk e dimë ende përgjigjen për këtë pyetje”.
Pse gishtat nuk rrudhosen përgjithmonë?
Nëse rrudhosja ndihmon në kapje, pse nuk është gjendja natyrale e lëkurës? Shkencëtarët dyshojnë se rrudhosja ndikon në ndjesinë e prekjes dhe ndoshta në funksione të tjera, ndërkohë që disa njerëz përjetojnë edhe parehati kur prekin lëkurë të rrudhur.
Edhe pse arsyeja e saktë pse ndodh mbetet pjesërisht e hapur, fenomeni është shembull i mënyrës se si një reagim i thjeshtë fizik fsheh një funksion biologjik kompleks dhe mund të bëhet një mjet i vlefshëm për parandalim dhe diagnostikim në të ardhmen.
