Nga Vietnami në Irak, nga Gaza në Iran, strategjia e superioritetit dërrmues po rikthehet. Por historia tregon se shkatërrimi i një shteti nuk është domosdoshmërisht i barabartë me fitoren.
Shprehja “kthimi i një vendi në Epokën e Gurit” nuk është doktrinë zyrtare ushtarake.
Megjithatë, është një nga shprehjet më të fuqishme dhe kuptimplote në gjuhën e fuqisë gjeopolitike. Përshkruan shkatërrimin sistematik të infrastrukturës kritike të një shteti – energjisë, komunikimeve, transportit – me qëllim jo vetëm humbjen ushtarake, por edhe paralizën e plotë të funksionimit të tij.
Kjo retorikë është rikthyer me forcë në plan të parë me deklaratat e fundit të Donald Trump mbi Iranin, duke sjellë përsëri në plan të parë një pyetje strategjike me rrënjë të thella historike: a mund të çojë shkatërrimi total në një fitore të qëndrueshme?
Nga Lufta e Ftohtë te “tronditja dhe tmerri”
Përdorimi i parë i njohur i shprehjes i atribuohet gjeneralit amerikan Curtis LeMay gjatë Luftës së Vietnamit. Ideja ishte e thjeshtë dhe brutale: bombardime masive me një intensitet të tillë sa të shkatërronin infrastrukturën industriale dhe sociale të armikut, duke thyer vullnetin e tyre për të vazhduar.
Edhe pse nuk u institucionalizua kurrë si doktrinë zyrtare, kjo logjikë ka përshkuar strategjinë amerikane për dekada të tëra që do të vijnë.
Në Luftën e Gjirit të vitit 1991, sulmet ajrore shënjestruan sistematikisht bazën energjetike dhe industriale të Irakut, duke çuar në një kolaps të shpejtë ushtarak.
Në Kosovë në vitin 1999, bombardimet u përqendruan në infrastrukturën kyçe, nga urat te rrjetet e telekomunikacionit. Në Irak në vitin 2003, strategjia “Tronditje dhe Frikë” u përpoq të provokonte tronditje dhe çrregullim përmes përdorimit të shpejtë dhe masiv të forcës.
Emëruesi i përbashkët ishte i qartë: versioni modern i luftës synon jo vetëm forcat e armatosura, por edhe vetë shtetin si një sistem funksional.
Çfarë do të thotë “Epoka e Gurit” në praktikë?
Në analizën moderne ushtarake, ky koncept përkthehet në operacione të synuara kundër infrastrukturës kritike.
Shkatërrimi i rrjeteve të energjisë elektrike shkakton ndërprerje të përhapura, ndërsa sulmet ndaj infrastrukturës së ujit dhe transportit prishin jetën e përditshme.
Në të njëjtën kohë, neutralizimi i qendrave të telekomunikacionit dhe administrative çmonton aftësinë e shtetit për të koordinuar mbrojtjen ose qeverisjen.
Industria dhe energjia, si shtylla të ekonomisë, janë gjithashtu objektiva kyçe.
Në rastin e Iranit, retorika e Donald Trump përshtatet në mënyrë të përkryer në këtë logjikë: sulme kundër infrastrukturës energjetike dhe rrjeteve kritike, me qëllim çmontimin e pushtetit shtetëror nga brenda.
Gaza si një Shembull Modern
Në Lindjen e Mesme, një variant i kësaj strategjie është përdorur për vite me radhë nga Izraeli në Rripin e Gazës, në kontekstin e konflikteve të tij me Hamasin. Edhe pse termi nuk përdoret, e ashtuquajtura “doktrina Dahiya” kap një logjikë të lidhur: përdorim të gjerë të forcës dhe sulme jo vetëm kundër objektivave ushtarake, por edhe kundër infrastrukturës që mbështet operacionet e kundërshtarit.
Nga viti 2008 deri në operacionet më të fundit, sulmet izraelite kanë synuar termocentralet, rrjetet e ujit, autostradat dhe ndërtesat administrative.
Objektivi strategjik është i dyfishtë: nga njëra anë, të dobësohet kapaciteti operacional i Hamasit dhe, nga ana tjetër, të dërgohet një mesazh i fortë parandalimi përmes shkatërrimit të gjerë.
Kjo logjikë bazohet në supozimin se kostot e larta, si materiale ashtu edhe sociale, do të veprojnë si një pengesë për sulmet e ardhshme, duke ushtruar presion si mbi organizatën ashtu edhe mbi popullsinë.
Kufijtë e Strategjisë
Megjithatë, përvoja e Rripit të Gazës, si dhe ajo e konflikteve të tjera, zbulon kufizimet e kësaj qasjeje. Pavarësisht shkatërrimit të përhapur, Hamasi ka arritur të ruajë kapacitetin e tij operacional dhe të rishfaqet pas çdo cikli konflikti. Në vend që të shembet, ai shpesh forcon narrativën e rezistencës, duke ruajtur ose madje duke rritur ndikimin e tij.
Në të njëjtën kohë, kostoja humanitare është e jashtëzakonshme. Shkatërrimi i infrastrukturës po shkakton kriza uji dhe energjie elektrike, shembjen e shërbimeve shëndetësore dhe zhvendosje masive të popullsisë, të cilat po shkaktojnë reagime të forta ndërkombëtare.
Në mënyrë të ngjashme, në Irak pas vitit 2003, shembja e strukturave shtetërore çoi në paqëndrueshmëri të zgjatur, por edhe në ngritjen e “Shtetit Islamik”, i cili shfrytëzoi vakumin e pushtetit. Ndërkohë, në Vietnam, bombardimet masive dështuan të thyenin vullnetin e kundërshtarit.
Irani: Një fushë shumë më komplekse
Zbatimi i një strategjie të tillë në Iran do të ishte pafundësisht më i ndërlikuar.
Është një shtet me ndikim të rëndësishëm gjeopolitik, një rrjet aleatësh rajonalë dhe një rol vendimtar në sigurinë globale të energjisë. Kontrolli i Ngushticës së Hormuzit, aftësitë ushtarake asimetrike dhe kohezioni politik i regjimit janë faktorë që e bëjnë të pasigurt rezultatin e një strategjie “presion të plotë”.
Për më tepër, kostot politike dhe ekonomike të një konflikti të tillë do të ishin ndërkombëtare në përmasa, me pasoja në tregjet e energjisë dhe ekuilibrin e pushtetit.
Dilema e Përjetshme
Kthimi i Donald Trump te retorika e “Epokës së Gurit” nuk është thjesht hiperbolë. Është një ripërsëritje e një strategjie që është zbatuar – nën emra të ndryshëm – në shumë konflikte gjatë dekadave të fundit.
Megjithatë, përfundimi themelor mbetet i pandryshuar: fuqia ushtarake dërrmuese mund të shkatërrojë një shtet, por nuk garanton kontrollin të nesërmen.
Nga Vietnami në Irak, nga Rripi i Gazës deri te kriza aktuale me Iranin, “Epoka e Gurit” po dëshmohet më shumë si një mjet presioni sesa një zgjidhje gjithëpërfshirëse.
Dhe ndoshta këtu qëndron paradoksi më i madh i strategjisë moderne: sa më absolut shkatërrimi, aq më i pasigurt bëhet rezultati.
