Që nga dhjetori 2020, janë duke u zhvilluar mbi 200 opsione për vaksina antiCOVID-19. Nga këto, të paktën 52 vaksina janë në prova njerëzore. Aktualisht ka disa të tjera në fazën I/II, të cilat do të hyjnë në fazën III në muajt e ardhshëm.

Pse ka kaq shumë vaksina në zhvillim?

Në mënyrë tipike, shumë opsione për vaksina do të vlerësohen përpara se ndonjëra të zbulohet se është e sigurt dhe efektive. Për shembull, nga të gjitha vaksinat që studiohen në laborator dhe kafshët laboratorike, afërsisht 7 në çdo 100 do të konsiderohen mjaft të mira për të kaluar në provat klinike te njerëzit. Nga vaksinat që arrijnë në prova klinike, vetëm një në pesë është e suksesshme. Pasja e shumë vaksinave të ndryshme në zhvillim rrit shanset që të ketë një ose më shumë vaksina të suksesshme që do të tregohen të sigurta dhe efikase për popullatat e synuara me prioritet.

Llojet e ndryshme të vaksinave

Ekzistojnë tre qasje kryesore për hartimin e një vaksine. Dallimet e tyre qëndrojnë nëse përdorin një virus apo bakter të plotë; vetëm pjesët e mikrobit që nxit sistemin imunitar; ose thjesht materiali gjenetik që jep udhëzimet për prodhimin e proteinave specifike dhe jo të gjithë virusit.

Qasja e të gjithë mikrobeve / Vaksina e inaktivizuar

Mënyra e parë për të bërë një vaksinë është të merrni virusin ose bakterin që mbart sëmundje, ose një shumë të ngjashëm me të, dhe ta çaktivizoni ose vrisni atë duke përdorur kimikate, nxehtësi ose rrezatim. Kjo qasje përdor teknologjinë që është vërtetuar se funksionon te njerëzit, kjo është mënyra se si bëhen vaksinat e gripit dhe poliomielitit dhe vaksinat mund të prodhohen në një shkallë të arsyeshme.

Megjithatë, ai kërkon pajisje speciale laboratorike për të rritur virusin ose bakterin në mënyrë të sigurt, mund të ketë një kohë relativisht të gjatë prodhimi dhe ka të ngjarë të kërkojë dy ose tre doza për t’u administruar.

Vaksina e atenuar e gjallë

Një vaksinë e zbutur e gjallë përdor një version të gjallë, por të dobësuar të virusit ose një që është shumë i ngjashëm. Vaksina e fruthit, shytave dhe rubeolës (MMR) dhe vaksina kundër lisë së dhenve dhe herpesit janë shembuj të kësaj lloj vaksine. Kjo qasje përdor teknologji të ngjashme me vaksinën e çaktivizuar dhe mund të prodhohet në shkallë. Megjithatë, vaksinat si kjo mund të mos jenë të përshtatshme për njerëzit me sistem imunitar të komprometuar.

Vaksina e vektorit viral

Kjo lloj vaksine përdor një virus të sigurt për të dhënë nën-pjesë specifike të quajtura proteina të mikrobit me interes në mënyrë që të mund të shkaktojë një përgjigje imune pa shkaktuar sëmundje. Për ta bërë këtë, udhëzimet për krijimin e pjesëve të veçanta të patogjenit me interes futen në një virus të sigurt. Virusi i sigurt më pas shërben si një platformë ose vektor për të shpërndarë proteinën në trup. Proteina nxit përgjigjen imune. Vaksina e Ebolës është një vaksinë vektoriale virale dhe ky lloj mund të zhvillohet me shpejtësi.

Qasja e nënnjësive

Një vaksinë nënnjësi është ajo që përdor vetëm pjesët shumë specifike (nënnjësitë) e një virusi ose bakteri që sistemi imunitar duhet të njohë. Ai nuk përmban të gjithë mikrobin ose nuk përdor një virus të sigurt si vektor. Nënnjësitë mund të jenë proteina ose sheqerna. Shumica e vaksinave në orarin e fëmijërisë janë vaksina nën-njësi, që mbrojnë njerëzit nga sëmundje të tilla si kolla e mirë, tetanusi, difteria dhe meningjiti meningokokal.

Qasja gjenetike (vaksina e acidit nukleik)

Ndryshe nga metodat e vaksinës që përdorin ose një mikrob të tërë të dobësuar ose të vdekur ose pjesë të një të tillë, një vaksinë e acidit nukleik përdor vetëm një pjesë të materialit gjenetik që ofron udhëzime për proteina specifike, jo të gjithë mikrobin. ADN dhe ARN janë udhëzimet që përdorin qelizat tona për të prodhuar proteina. Në qelizat tona, ADN-ja fillimisht shndërrohet në ARN lajmëtare, e cila më pas përdoret si plan për të krijuar proteina specifike.

Një vaksinë e acidit nukleik u jep qelizave tona një grup specifik udhëzimesh, qoftë si ADN ose mRNA, që ato të bëjnë proteinën specifike që ne duam që sistemi ynë imunitar të njohë dhe t’i përgjigjet.

Qasja e acidit nukleik është një mënyrë e re e zhvillimit të vaksinave. Përpara pandemisë COVID-19, asnjë nuk kishte kaluar ende në procesin e miratimit të plotë për përdorim te njerëzit, megjithëse disa vaksina të ADN-së, përfshirë për kancere të veçanta, po i nënshtroheshin provave njerëzore. Për shkak të pandemisë, kërkimi në këtë fushë ka përparuar shumë shpejt dhe disa vaksina mRNA për COVID-19 po marrin autorizim për përdorim urgjent, që do të thotë se ato tani mund t’u jepen njerëzve përtej përdorimit të tyre vetëm në provat klinike.

Shoqata Together for Life, për të rritur ndërgjegjësimin ndaj vaksinimit për COVID-19, në kuadër të fushatës “Le të flasim për vaksinat”, mbështetur nga Organizata Botërore e Shëndetësisë në Shqipëri – WHO Albania.

Subscribe kanalin tonë në Youtube për të mos humbur asnjë video të re