Një “kolaps” i rrjedhave oqeanike kyçe të Atlantikut mund të shkaktojë një rënie drastike të temperaturave dimërore në gjithë Europën Veriore, duke tejkaluar efektet ngrohëse të shkaktuara nga aktivitetet njerëzore.
Kjo del nga një studim i ri i publikuar në Geophysical Research Letters, i cili shqyrton ndikimin e kombinuar të kolapsit të Qarkullimit Meridional të Atlantikut (AMOC) dhe ngrohjes globale mbi temperaturat në Europën Veriore.
Shkencëtarët kanë paralajmëruar prej kohësh se ndryshimet klimatike të shkaktuara nga njerëzit me shumë gjasë po dobësojnë AMOC-un dhe se ngrohja e vazhdueshme mund ta shtyjë atë drejt një “pike pa kthim”. Studimi sugjeron se, në një skenar me emetime të moderuara, ngrohja nga gazrat serrë nuk do të mund të zbusë ndikimin ftohës të kolapsit të AMOC.
Çfarë është AMOC?
AMOC është një sistem rrjedhash oqeanike që luan një rol thelbësor në mbajtjen e klimës së Europës të ngrohtë. Ai transporton ujë të ngrohtë nga tropikët drejt veriut, në drejtim të Europës, dhe ujë të ftohtë dhe të thellë drejt jugut. Ky sistem gjigant rrjedhash oqeanike lëviz çdo sekondë një sasi të pabesueshme prej 17 milionë metra kub ujë drejt veriut – e barabartë me rreth 6.800 pishina olimpike – duke transferuar 1,2 petavat nxehtësi, rreth 100 herë më shumë se e gjithë prodhimi energjetik global i Tokës.
Pse është në rrezik AMOC?
Kolapsi potencial i këtyre rrjedhave oqeanike shkaktohet nga shtimi i ujit të ëmbël nga shkrirja e akujve dhe nga rritja e temperaturës së ajrit. Shumë shkencëtarë e konsiderojnë këtë si një “pikë kthese” që, nëse ndodh, do të ishte e pakthyeshme në shkallë kohore njerëzore. Studime të fundit të publikuara në Science Advances kanë përdorur sinjale paralajmëruese të bazuara në fizikë për të treguar se AMOC është tashmë në trajektoren drejt kësaj pike kritike.
A mund të ndodhë brenda këtij shekulli?
Mundësia e një kolapsi të AMOC gjatë këtij shekulli është ende objekt i një debati të fortë shkencor. Disa studiues vlerësojnë se ai mund të ndodhë brenda disa dekadave, ndërsa të tjerë vënë në dyshim saktësinë e sinjaleve paralajmëruese të interpretuara si shenja të ndalimit të afërt. Sipas vlerësimit të fundit të IPCC, AMOC ka shumë gjasa të dobësohet me 4-46% deri në vitin 2100 në një skenar me emetime të ulëta dhe me 17-55% në një skenar me emetime të larta.
Si do të ndikojë një kolaps i AMOC në klimën e Europës?
Në botën e simuluar nga modeli i studimit, një në dhjetë dimra në Londër mund të përjetojë temperatura ekstreme që afrohen me -20°C. Në Oslo, Norvegji, temperaturat dimërore mund të zbresin deri në -48°C. Ky ftohje e theksuar do të ndodhë për shkak të humbjes së transferimit të nxehtësisë nga tropikët dhe për shkak të përhapjes së akullit detar drejt Europës Veriore gjatë muajve të dimrit.
Studimi vëren se ftohja do të përkeqësohet nga një zgjerim “i madh” i akullit detar deri pranë brigjeve të Europës Veriperëndimore. Akulli detar reflekton rrezet diellore, duke ulur thithjen e nxehtësisë dhe duke ftohur më tej klimën rajonale.
Zbulimi më “befasues” i studimit është se një kolaps i AMOC në një botë 2°C më të ngrohtë do ta bënte Europën më të ftohtë se sa është sot.
Europa Veriperëndimore do të përballej me një “ftohje të thellë”, e karakterizuar nga ekstreme dimërore të forta. Temperaturat e verës do të ishin gjithashtu pak më të ftohta se në klimën para-industriale, që do të sillte luhatje ekstreme të temperaturave përgjatë vitit.
A ka ndodhur më parë?
Këto ndryshime të mëdha nuk janë pa precedent. Ngjarjet Dansgaard-Oeschger, që ndodhën 25 herë gjatë epokës së fundit akullnajore, janë lidhur me ndryshime të menjëhershme të AMOC. Këto episode paleoklimatike përfshinin rritje të shpejta temperaturash me 8–16°C për disa dekada, të ndjekura nga ftohje graduale, duke dëshmuar se AMOC mund të kalojë tranzicione të papritura.
Kërkimet e bazuara në të dhënat paleoklimatike sugjerojnë se këto ngjarje ishin shkaktuar nga ndërhyrje të ujit të ëmbël në Atlantikun e Veriut – ngjashëm me atë që mund të ndodhë sot për shkak të shkrirjes së shpejtë të akujve në Grenlandë.
A duhet ta marrim seriozisht këtë rrezik?
Pasiguria përballë një rreziku të madh nuk është arsye për ta neglizhuar. Në vitin 2024, 44 shkencëtarë të klimës publikuan një letër të hapur, duke theksuar se sipas kërkimeve të viteve të fundit, rreziku i kolapsit të AMOC është nënvlerësuar ndjeshëm dhe mund të ndodhë brenda dekadave të ardhshme, me pasoja shkatërruese për vendet nordike dhe më gjerë.
Cilat janë pasojat për shoqërinë?
Sipas drejtuesit të studimit, Dr. René van Westen, nga Universiteti i Utrecht:
“Zona të tëra të Holandës dhe të Mbretërisë së Bashkuar mund të përjetojnë ekstreme të ftohti spektakolare deri në -20°C ose edhe më poshtë. Shoqëria jonë dhe infrastruktura nuk janë ndërtuar për të përballuar këto kushte.”
Çfarë duhet bërë?
Modelet klimatike më të avancuara konfirmojnë se, edhe pse probabiliteti është i paqartë, pasojat e një kolapsi të AMOC do të ishin aq katastrofike saqë kërkojnë vëmendje serioze në politikat klimatike. Përshtatja me një katastrofë të tillë mund të mos jetë e realizueshme, ndaj parandalimi përmes uljes së shpejtë të emetimeve mbetet strategjia e vetme e përgjegjshme.
Në përfundim:
Po luajmë me një prej rregullatorëve më të mëdhenj të klimës në Tokë – një sistem që ka mbajtur stabilitetin klimatik europian për mijëra vjet. Nëse kalojmë pikën e pakthyeshme, nuk do të ketë kthim për shekuj apo mijëvjeçarë, dhe jo vetëm Europa, por gjithë sistemi klimatik global do të ndryshojë në mënyrë dramatike.
