Me përjashtim të surprizave të minutës së fundit, duke filluar nga 1 janari 2025, gazi rus do të ndalojë tranzitin përmes Ukrainës. Një dhimbje koke jo e papërfillshme për disa vende evropiane, të cilat varen të paktën pjesërisht nga metani i Moskës.
Marrëveshja pesëvjeçare midis Kievit dhe Kremlinit skadon më 31 dhjetor 2024, me presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky duke thënë se ai nuk është i disponueshëm për të negociuar me homologun e tij Vladimir Putin. Ky i fundit, s’ka nevojë të thuhet, shfrytëzoi rastin për të tentuar të minojë marrëdhëniet midis Ukrainës dhe Bashkimit Evropian, të cilin që nga viti 2022 Brukseli është përpjekur dëshpërimisht ta mbrojë me çdo kusht.
Bllokimi i negociatave mes Putinit dhe Zelenskit
Ukrainasit po “dënojnë Evropën” duke ndaluar transitin e gazit përmes territorit të tyre, tha presidenti rus, cituar nga Tass. Rusia, siguroi Putin, është e gatshme të vazhdojë eksportet në Kontinentin e Vjetër duke transituar metanin përmes Polonisë. Një zgjidhje e cila, megjithatë, ende duhet të diskutohet dhe miratohet nga 27 vendet e BE-së. “Gjithçka që duhet të bëni është të shtypni butonin,” u shpreh udhëheqësi i Kremlinit në Boxing Day. Zelensky, nga ana e tij, tha se mund të konsiderojë zgjatjen e marrëveshjes me Rusinë, por vetëm me kusht që Moska të mos marrë asnjë pagesë para përfundimit të luftës. Një kusht i konsideruar thjesht i papranueshëm nga Kremlini.
Por sa gaz importon Bashkimi Evropian nga Rusia?
Ndalimi i tranzitit të gazit rus në Ukrainë ka trazuar tregjet, ku çmimi i metanit ka shënuar rritje të ndjeshme ditët e fundit. Megjithatë, duke parë të dhënat, skenari në Evropë nuk është shumë shqetësues. Pothuajse tre vjet pas pushtimit të Ukrainës, furnizimet me gaz rus në vendet e BE-së janë reduktuar në mënyrë drastike, falë programit të Komisionit Evropian të riemërtuar RePowerEu. Të dhënat më të fundit të Eurostat, në lidhje me tre muajt e parë të vitit 2024, thonë se vëllimi i gazit natyror të importuar nga Moska ishte 54% më i ulët se në tremujorin e parë të 2021. Ajo që është rritur, është vlera e importeve, por vetëm për shkak të rritjes së shpejtë të çmimeve. “Pjesa e Rusisë në importet e gazit natyror të gaztë nga BE – lexojmë në raportin e Eurostat – ra pak nga 22% në tremujorin e tretë të 2022 në 20% në tremujorin e tretë të 2024”. Këtyre të dhënave, të cilat i referohen metanit në gjendje të gaztë, duhet t’u shtohen edhe ato të LNG-së, gazit natyror të lëngshëm.
Rrugët e gazit rus për në Evropë
Tubacioni Urengoy-Pomary-Uzhgorod, i cili sjell metanin rus nga Siberia në Evropë nëpërmjet Ukrainës, është një nga rrugët e pakta të gazit rus ende të hapura. Yamal-Europa, që kalon nga Bjellorusia, është mbyllur, ashtu si edhe Rryma e Veriut, e cila kalon nën Detin Baltik. Të vetmet rrugë të tjera ende funksionale janë Rryma Blu dhe Rryma Turke, të cilat kalojnë nën Detin e Zi dhe mbërrijnë në Turqi, por kanë kapacitet të kufizuar. Disa qeveri evropiane, duke filluar me Francën dhe Gjermaninë, kanë mbështetur ndalimin e blerjes së gazit nga Rusia. Në vend të kësaj, dy vendet që konsiderohen më të afërta me Moskën janë kundër: Hungaria e Viktor Orbanit dhe Sllovakia e Robert Ficos. Dhe nuk është rastësi, në fakt, që këta të dy janë të vetmit kryetarë qeverish evropiane që kanë vizituar Putinin gjatë vitit 2024.
Tre vendet e BE-së që varen ende nga Moska
Si Hungaria ashtu edhe Sllovakia, specifikon Reuters, importojnë dy të tretat e gazit të tyre nga Moska. Dhe një argument i ngjashëm vlen edhe për Austrinë, e cila merr pjesën më të madhe të metanit të importuar nga gazsjellësi që kalon Ukrainën. Italia, nga ana tjetër, është pjesë e atij grupi të vendeve evropiane që pas vitit 2022 pothuajse kanë arritur të eliminojnë varësinë e tyre nga gazi rus. Të dhënat e Snam, duke iu referuar sezonit të ftohtë midis 2023 dhe 2024, thonë se importet e metanit nga Moska u ndalën nën 2% të totalit të importuar.
Rënia e biznesit të Gazprom në Evropë
Strategjia evropiane e programit RePowerEu, e cila inkurajoi qeveritë e BE-së për t’u çliruar nga karburantet fosile ruse, ka pasur një ndikim ekonomik jo indiferent në ekonominë e Moskës. Në vitin 2021, Rusia garantoi 35% të gazit të konsumuar në Bashkimin Evropian, por pas luftës në Ukrainë, Kremlini u detyrua të hiqte dorë nga një pjesë e madhe e të ardhurave të tij, me Evropën që vendosi të mbështetet gjithmonë në furnizimet me gaz ( më të besueshme, por edhe më të shtrenjta) si ato të Norvegjisë, Shteteve të Bashkuara dhe Katarit. Në vitin 2023, Gazprom e mbylli vitin me një humbje neto prej shtatë miliardë dollarësh. Gjigandi rus i naftës nuk kishte mbyllur një biznes me shenjën minus që nga viti 1999.