Allied QuantumSea zbulon: Bashkëpunimi energjetik i Serbisë dhe Hungarisë me Rusinë përmes Rrjedhës Balkanike dhe tubacionit të planifikuar dobëson sanksionet perëndimore dhe e kthen Serbinë në një qendër strategjike
Këtë javë, Allied QuantumSea Research zbulon zhvillime të reja rreth asaj se si bashkëpunimi i vazhdueshëm energjetik i Serbisë dhe Hungarisë me Rusinë, i përqendruar në tubacionin Balkan Stream, po minon përpjekjet perëndimore për të izoluar naftën dhe gazin rus nga tregjet e Evropës Qendrore dhe Juglindore.
Në një kohë kur Shtetet e Bashkuara po rrisin presionin mbi vendet që blejnë naftë të papërpunuar ruse – me tarifa të propozuara deri në 100% për çmimet mbi limitin prej 60 dollarësh për fuçi të G7 – marrëveshja e energjisë midis Beogradit dhe Budapestit ilustron se si shtetet rajonale po menaxhojnë tensionet gjeopolitike ndërsa përshtaten me një realitet të ri energjetik.
Serbia e gjen veten në një pozicion delikat gjeopolitik, duke u përpjekur të balancojë ambicien e saj për t’u bashkuar me Bashkimin Evropian me marrëdhënien e saj të gjatë ekonomike dhe politike me Rusinë. Megjithëse kandidate për anëtarësim në BE që nga viti 2012, me 22 nga 35 kapitujt negociues të hapur, progresi është penguar nga çështjet e demokracisë, lirisë së shtypit dhe marrëdhënieve të pazgjidhura me Kosovën. Megjithatë, ndërsa Serbia bashkëpunon në mënyrë aktive me BE-në në projektet e infrastrukturës dhe transformimin dixhital, në sektorin e energjisë ajo mbetet e orientuar fort drejt Rusisë. Marrëdhëniet e ngushta me Gazpromin, marrëveshjet afatgjata të furnizimit me gaz dhe refuzimi për të vendosur sanksione kundër Rusisë sugjerojnë një strategji të bazuar në sigurinë energjetike dhe varësinë ekonomike. Një nga shembujt më karakteristikë të kësaj varësie është Naftna Industrija Srbije (NIS), e cila mbetet e kontrolluar me shumicë nga Rusia (Gazprom Neft), duke e shndërruar kompaninë në një levë gjeopolitike për Uashingtonin dhe Brukselin.
Pavarësisht regjimit të sanksioneve, Serbia vazhdon të importojë naftë bruto ruse përmes dritareve ligjore dhe përjashtimeve diplomatike. Kohët e fundit ajo paraqiti një kërkesë në Uashington për një përjashtim 180-ditor (korrik 2025), me qëllim rifillimin e importeve. Këto furnizime lehtësohen nga tubacionet dhe rrjetet ndërkufitare me vendet e BE-së si Hungaria dhe Bullgaria, duke i lejuar Serbisë të përballojë koston e sanksioneve pa shumë publicitet.
Tubacioni Hungari-Serbi
Rusia vazhdon të pompojë naftë bruto nga Uralet përmes degës jugore të tubacionit Druzhba, duke kaluar nëpër Ukrainë dhe duke përfunduar në Hungari. Pavarësisht luftës dhe sanksioneve detare evropiane, rrjedha e naftës përmes tubacioneve mbetet e papenguar, me Ukrainën që vazhdon të bëjë tranzit.
Në zemër të këtij plani strategjik është tubacioni 180 kilometrash Hungari-Serbi, ende në zhvillim e sipër, që pritet të përfundojë deri në vitin 2027, me një kapacitet vjetor prej 4-5 milionë tonësh. Tubacioni do të lidhë rafinerinë Százhalombatta në Hungari me Pancevo dhe Novi Sad në Serbi, duke mundësuar transportin e naftës ruse nga toka dhe duke zvogëluar kështu varësinë nga importet detare përmes Kroacisë ose Adriatikut.
Çështja nuk ka të bëjë vetëm me rrjedhat e energjisë. Tubacionet po bëhen mjete politike të ndikimit. Rrjeti i ri i energjisë i lejon Moskës të anashkalojë pikat e kontrollit detare dhe sanksionet, ndërsa forcon varësinë e gjatë të energjisë së Serbisë nga Rusia.
Në këmbim, Beogradi po rrit rëndësinë e tij gjeopolitike, duke kaluar nga një konsumator i thjeshtë në një qendër energjie në zhvillim në rajon. Mbështetja e Serbisë për projektin tregon se si infrastruktura fizike mund të bëhet një levë e ndikimit strategjik në një Evropë të ndarë.
Raporti i Allied QuantumSea e bën të qartë se gjeopolitika e energjisë në Ballkan po ripërcaktohet. Projekti i gazsjellësit Hungari-Serbi është një shembull kryesor se si shtetet rajonale po e përdorin energjinë si një mjet manovrimi diplomatik, ndërsa njëkohësisht po dobësojnë sanksionet perëndimore.
Me Moskën që po gjen rrugë të reja ndikimi dhe Beogradin që po forcon rolin e tij si një qendër tranziti, Evropa përballet me një dilemë të re: si do ta sigurojë sigurinë dhe unitetin e saj energjetik kur realiteti i gazsjellësve tregon një histori krejtësisht të ndryshme?