Tashmë që orët janë kthyer pas dhe ditët janë shkurtuar, shumë njerëz përballen me një realitet të përditshëm: përfundojnë orarin e punës pasi dielli ka perënduar. Kjo mund të ndikojë në shëndetin tonë, pasi drita e diellit sjell shumë përfitime për organizmin.
Ajo ndihmon në rregullimin e orës sonë biologjike, përmirëson humorin dhe mbështet prodhimin e vitaminës D, e cila është thelbësore për shëndetin e kockave dhe mirëqenien e përgjithshme. Por studimet e reja sugjerojnë se ekspozimi më i madh ndaj dritës natyrale mund të ketë edhe një përfitim tjetër: përmirësimin e metabolizmit dhe uljen e nivelit të sheqerit në gjak.
“Drita është një faktor i nënvlerësuar i stilit të jetesës, kur bëhet fjalë për metabolizmin”, thotë Patrick Schrauwen, studiues në Qendrën Gjermane të Diabetit në Dyseldorf, i cili studion lidhjen mes dritës dhe metabolizmit. “Ne përqendrohemi te ushqyerja dhe aktiviteti fizik, por mendoj se edhe ekspozimi ndaj dritës natyrale luan një rol të rëndësishëm.”
Çfarë tregojnë studimet?
Schrauwen ishte bashkautor i një studimi të vogël, të botuar në numrin e janarit të revistës shkencore Cell Metabolism. Në studim morën pjesë 13 persona me diabet të tipit 2, të cilët kaluan disa ditë pune në një nga dy mjediset e përcaktuara.
Një grup u ekspozua ndaj dritës natyrale që hynte përmes dritareve, ndërsa grupi tjetër qëndroi vetëm nën ndriçim artificial, nga ora 08:00 deri në 17:00.
Monitorimi i vazhdueshëm i glukozës tregoi se personat që kishin akses ndaj dritës natyrale kalonin më shumë kohë brenda intervalit normal të sheqerit në gjak.
“Ishte një nga studimet e para eksperimentale që tregoi se drita natyrale mund të ketë këtë efekt”, shprehet Schrauwen.
Një tjetër studim, i publikuar në gusht dhe i realizuar me më shumë se 420 mijë persona në Mbretërinë e Bashkuar, zbuloi një lidhje mes ekspozimit më të madh ndaj dritës së diellit dhe niveleve më të ulëta të sheqerit në gjak.
I njëjti studim evidentoi se personat që përdornin solariumin, i cili ashtu si dielli emeton rrezatim ultravjollcë (UV), kishin një probabilitet më të ulët për të zhvilluar diabet të tipit 2.
Studiuesit analizuan rezultatet e analizave të glukozës në gjak nga databaza mjekësore UK Biobank dhe i kombinuan ato me të dhënat satelitore mbi ekspozimin ndaj diellit në zonat ku jetonin pjesëmarrësit.
Qëllimi ishte të kuptonin nëse ekspozimi ndaj dritës së diellit gjatë ditëve përpara kryerjes së analizës ndikonte në nivelin e glukozës në gjak.
“Gjetja kryesore ishte se niveli i glukozës në gjak ishte më i ulët te personat që kishin përjetuar ditë me më shumë diell, krahasuar me kushtet tipike të asaj periudhe të vitit, gjatë dy ose shtatë ditëve përpara analizës”, shpjegon bashkautori i studimit, Chris Dibben, studiues në Universitetin e Edinburgut, në Skoci.
Sipas tij, ky efekt ishte më i dukshëm gjatë muajve të dimrit.
“Kjo është e kuptueshme, pasi në periudhën e vitit kur ekspozimi ndaj dritës së diellit është më i kufizuar, ndikimi i saj mund të jetë më i madh”, thotë Dibben.
Në një analizë tjetër të të njëjtave të dhëna mjekësore, studiuesit zbuluan se personat që përdornin solariumin kishin më pak gjasa të zhvillonin diabet të tipit 2, krahasuar me ata që nuk e përdornin.
Studiuesit e përfshinë këtë kategori personash në analizë si një mënyrë për të vlerësuar ekspozimin më të shpeshtë ndaj dritës së ngjashme me atë të diellit. Kjo pasi studimet e mëparshme kanë treguar se personat që përdorin solariumin priren të ekspozohen më shumë edhe ndaj diellit natyral.
Sipas Dibben, personat që e përdornin rregullisht solariumin kishin rreth 20% më pak rrezik për të zhvilluar diabet të tipit 2 gjatë jetës, krahasuar me ata që nuk e përdornin.
A ka rreziqe ekspozimi ndaj rrezeve UV?
Megjithatë, ekspozimi ndaj diellit dhe rrezatimit ultravjollcë ka edhe anët e tij negative.
Për shembull, personat që përdorin solariumin kanë një rrezik më të lartë për të zhvilluar kancer të lëkurës. Prandaj, këto rezultate nuk duhen interpretuar si një rekomandim për përdorimin e solariumit apo për ekspozimin e pakontrolluar ndaj rrezeve UV.
Dibben shpjegon se interesi për këtë fushë kërkimore lindi edhe nga studime të mëparshme, të cilat sugjeronin se, ndonëse ekspozimi më i madh ndaj diellit lidhej me një rrezik më të lartë për kancerin e lëkurës, ai shoqërohej gjithashtu me një rrezik më të ulët të përgjithshëm për sëmundje dhe vdekje.
Shumica e këtyre rezultateve vijnë nga studime që evidentojnë lidhje mes faktorëve të ndryshëm, por jo domosdoshmërisht provojnë se njëri shkakton tjetrin.
Megjithatë, një numër gjithnjë e më i madh studimesh po e lidh ekspozimin më të madh ndaj dritës natyrale me përmirësimin e shëndetit kardiovaskular dhe me një rrezik më të ulët për obezitetin.
“Kombinimi i këtyre studimeve mbështet idenë se drita është e rëndësishme për shëndetin metabolik dhe atë kardiovaskular”, thotë Frank A.J.L. Scheer, neuroshkencëtar në Shkollën Mjekësore të Harvardit, i cili studion ndikimin e ritmeve biologjike të trupit në shëndet.
Si ndikon drita në orën tonë biologjike?
Shkencëtarët ende po studiojnë mekanizmat përmes të cilëve drita ndikon në metabolizëm. Megjithatë, një nga faktorët kryesorë mendohet të jetë sistemi cirkadian, i cili ndihmon në rregullimin e orës biologjike të trupit, nivelit të sheqerit në gjak, peshës trupore dhe funksionit kardiovaskular.
“Drita është sinjali më i rëndësishëm për orën tonë biologjike, pra për sistemin cirkadian. Të dhënat nga studimet e fundit mbështesin idenë se ekspozimi ndaj dritës gjatë ditës mund ta forcojë këtë sistem”, shpjegon Scheer.
Në të kundërt, ekspozimi i tepërt ndaj dritës gjatë natës mund të prishë funksionimin e këtij sistemi të koordinuar.
Studime të ndryshme kanë treguar se ekspozimi ndaj dritës artificiale gjatë orëve të natës mund të ndikojë në rritjen e nivelit të sheqerit në gjak.
“Në botën moderne, jetojmë në një mjedis të pazakontë për sa i përket ndriçimit. Gjatë ditës qëndrojmë kryesisht në ambiente të mbyllura, ku drita është shumë më e dobët se ajo jashtë. Ndërsa gjatë natës ekspozohemi ndaj dritës, në një kohë kur më parë mbizotëronte errësira. Kalojmë shumë kohë përpara ekraneve të televizorëve, telefonave dhe kompjuterëve, madje edhe pak para gjumit”, thotë Scheer.
Studiuesit mendojnë se ekspozimi ndaj dritës gjatë natës mund të aktivizojë sistemin nervor simpatik, i cili përfshihet në reagimin e trupit ndaj stresit dhe rrezikut, të njohur si “lufto ose largohu”.
Ky aktivizim nuk përputhet me gjendjen e qetësisë që organizmi duhet të ketë gjatë natës dhe mund të ndikojë negativisht në rregullimin e metabolizmit të glukozës.
Një tjetër mekanizëm: prodhimi i oksidit nitrik
Sipas Dibben, në mënyrën se si drita ndikon në metabolizëm mund të përfshihen edhe mekanizma të tjerë biologjikë.
Në eksperimentet laboratorike, studiuesit kanë zbuluar se ekspozimi ndaj rrezeve UVA, një lloj rrezatimi ultravjollcë që vjen nga dielli, mund të nxisë shndërrimin e rezervave të nitriteve në lëkurë në oksid nitrik.
Oksidi nitrik ndihmon në zgjerimin e enëve të gjakut, gjë që mund të kontribuojë në uljen e presionit të gjakut dhe përmirësimin e qarkullimit të gjakut. Këto procese mund të kenë ndikim pozitiv edhe në rregullimin e nivelit të glukozës.
Çfarë mund të bëjmë për të përfituar nga drita natyrale?
Me afrimin e dimrit dhe errësimin më të hershëm të ditëve, studiuesit theksojnë rëndësinë e kalimit të më shumë kohe në ambiente të jashtme, gjatë orëve kur ka dritë natyrale.
Scheer rekomandon:
- Kaloni më shumë kohë jashtë gjatë ditës.
- Nëse nuk keni mundësi të dilni jashtë, përpiquni të qëndroni pranë një dritareje.
- Kufizoni ekspozimin ndaj dritës artificiale gjatë orëve të fundit para gjumit.
- Shmangni përdorimin e tepërt të telefonit, televizorit dhe kompjuterit përpara se të flini.
Mesazhi kryesor: Drita natyrale nuk ndikon vetëm në humorin dhe orën tonë biologjike. Studimet e reja sugjerojnë se ajo mund të luajë gjithashtu një rol në shëndetin metabolik dhe në rregullimin e nivelit të sheqerit në gjak.