Mijëra dokumente konfidenciale të ofruara BBC-së nga një informator i Interpolit zbulojnë për herë të parë shkallën e keqpërdorimit të dukshëm të organizatës ndërkombëtare policore nga Rusia për të persekutuar kritikët e regjimit jashtë vendit.
Të dhënat e marra nga BBC World Service dhe portali francez hetimor Disclose tregojnë se Rusia po përdor urdhër-arrestet e Interpolit për të kërkuar arrestimin e kundërshtarëve politikë, biznesmenëve dhe gazetarëve, duke pretenduar se kanë kryer krime.
Analiza e të dhënave të disponueshme tregon gjithashtu se gjatë dhjetë viteve të fundit, komisioni i pavarur i ankesave i Interpolit ka marrë më shumë ankesa për kërkesat nga Rusia sesa nga çdo vend tjetër – tre herë më shumë sesa nga Turqia e vendit të dytë. Përveç kësaj, kundërshtimet ndaj kërkesave ruse kanë rezultuar në rrëzimin e më shumë rasteve sesa nga çdo vend tjetër.
Pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, Interpoli futi kontrolle shtesë mbi aktivitetet e Moskës për të parandaluar “keqpërdorimin e mundshëm të kanaleve të Interpolit për të synuar individë të lidhur me luftën në Ukrainë ose më gjerë”.
Megjithatë, dokumentet e rrjedhura sugjerojnë se këto masa nuk kanë parandaluar abuzimet, dhe një denoncues pretendon se disa nga kufizimet më të rrepta u hoqën në heshtje gjatë vitit 2025.
Në një përgjigje për BBC-në, Interpoli deklaroi se falë operacioneve të tyre, mijëra kriminelë më të rrezikshëm arrestohen çdo vit dhe se organizata ka një numër mekanizmash për të parandaluar abuzimet, të cilat janë forcuar më tej vitet e fundit. Ata gjithashtu theksojnë se janë të vetëdijshëm për pasojat serioze që kërkesat për arrestim mund të kenë në jetën e individëve.
Njoftim i Kuq
“Kur merrni një njoftim të kuq, jeta juaj ndryshon plotësisht”, thotë Igor Pestrikov, një biznesmen rus, emri i të cilit shfaqet në dokumentet e rrjedhura.
Vetë Interpoli nuk është një forcë policore globale, por një platformë për bashkëpunim policor nga 196 vende. Një Njoftim i Kuq është një kërkesë drejtuar të gjitha shteteve anëtare për të gjetur dhe arrestuar një person specifik, ndërsa një i ashtuquajtur Njoftim i Kuq është një kërkesë e ngjashme, por vetëm për vende individuale.
Pestrikov thotë se e gjeti veten në një Njoftim të Kuq pasi iku nga Rusia dhe kërkoi azil në Francë në qershor 2022, katër muaj pas fillimit të pushtimit të Ukrainës. Ai thotë se më pas u përball me dy mundësi: të dorëzohej në polici dhe të rrezikonte arrestimin, ose të kalonte në fshehtësi.
“Nuk mund të marrësh me qira një apartament, llogaritë e tua bankare janë të bllokuara. Janë nervozizëm i vazhdueshëm, frikë e vazhdueshme”, tha ai.
Për arsye sigurie, vajza dhe ish-gruaja e tij janë zhvendosur në një vend tjetër.
“Policia mund të hyjë me forcë në apartamentin tënd në çdo moment… prandaj ndihesh si një mi i futur në qoshe”, thotë ai.
Pestrikov ishte aksionar kryesor në disa kompani metalurgjike ruse të privatizuara në vitet 1990, përfshirë Uzinën e Magnezit Solikamsk. Në prag të pushtimit, pretendon ai, ministrat e ushtruan presion që të ndalonte eksportimin dhe të shiste produktet e tij ekskluzivisht në tregun rus, gjë që do të nënkuptonte përdorimin e tyre të mundshëm në industrinë ushtarake.
“Nuk bëhej fjalë vetëm për shitjen më të lirë dhe sipas rregullave të tyre. Ishte gjithashtu një çështje morale. Askush nuk donte të merrte pjesë, qoftë edhe indirekt, në prodhimin e diçkaje që përdorej për të vrarë njerëz”, thotë ai.
Ai beson se refuzimi i tij, dhe fakti që gruaja e tij në atë kohë ishte ukrainase, çuan në shtetëzimin e kompanive të tij dhe nisjen e hetimeve penale për abuzim të dyshuar financiar.
Pasi iku në Francë, ai iu drejtua Interpolit, ku u konfirmua se kishte një kërkesë ruse që kishte kaluar kontrollet e brendshme. Më pas ai paraqiti një ankesë pranë organit mbikëqyrës të pavarur të Interpolit, Komisionit për Kontrollin e Dosjeve të Interpolit (CCF), duke pretenduar se çështja e tij ishte e motivuar politikisht.
Pas gati dy vitesh në listën e të kërkuarve, CCF arriti në përfundimin se çështja e tij ishte kryesisht politike. Dokumentet që prodhoi deklaruan se informacioni rus ishte “i përgjithshëm dhe formular” dhe se shpjegimi i krimit të dyshuar ishte “i pamjaftueshëm”. Interpoli përfundimisht e hoqi kërkesën për arrestimin e tij.
Prapa skenave
Interpoli publikon vetëm të dhëna bazë mbi kërkesat e paligjshme dhe, që nga viti 2018, ka ndaluar së zbuluari vendet që i nënshtrohen ankesave, duke e bërë të vështirë vlerësimin e shkallës së vërtetë të problemit. Kjo është arsyeja pse dokumentet e rrjedhura ofrojnë një pamje shumë më të plotë për herë të parë.
Një grup dokumentesh përmban një listë të ankesave të bëra në CCF. Megjithëse të dhënat nuk janë të plota, gjatë 11 viteve të fundit, Rusia ka qenë deri tani më e shpeshta për të cilën është bërë ankesë. Gjatë dekadës së fundit, të paktën 700 persona që Rusia është përpjekur t’i ndjekë penalisht janë ankuar në CCF, dhe të paktën 400 prej tyre u janë revokuar urdhër-arreste – më shumë se në rastin e çdo vendi tjetër.
“Historikisht, Rusia ka qenë një nga abuzuesit më të mëdhenj të njoftimeve të kuqe”, thotë avokati britanik Ben Keith, i cili ka përfaqësuar klientë të shumtë në procedurat e heqjes nga lista e Interpolit.
Avokati ndërkombëtar Yuri Nemets pajtohet se shqyrtimi shtesë i Rusisë nuk ka dhënë rezultate. Ai thotë se kundërshtarët e luftës shpesh akuzohen për “krime të zakonshme” për të hyrë në bazat e të dhënave të Interpolit.
“Sistemi mund të abuzohet relativisht lehtë“, shton ai.
Informatori i ka dhënë gjithashtu BBC-së mijëra mesazhe të shkëmbyera midis vendeve përmes sistemit të komunikimit të Interpolit, duke zbuluar mënyra joformale të gjurmimit të njerëzve jashtë vendit. Një mesazh nga Moska drejtuar policisë së Abu Dhabit thotë se një kërkesë për një Njoftim të Kuq është refuzuar, por se Rusia ende po kërkon ndihmë për gjetjen e personit – një shkelje e rregullave të Interpolit.
Dokumentet zbulojnë gjithashtu mesazhe që lidhen me gazetarin Armen Aramyan, i cili iku nga Rusia pas dënimit të tij për raportimin e protestave në mbështetje të Alexei Navalny. Rusia, duke anashkaluar procedurat formale, i ka kërkuar Armenisë dhe Gjermanisë “çdo informacion të dobishëm” në lidhje me vendndodhjen e tij.
BBC ka parë gjithashtu raporte të brendshme të Interpolit nga viti 2024 dhe 2025, në të cilat zyrtarë të lartë shprehin shqetësime serioze në lidhje me “abuzimin e qëllimshëm” të sistemit nga Rusia. Pavarësisht kufizimeve shtesë, rreth 90 përqind e kërkesave ruse ende kalojnë kontrollet fillestare, ndërsa CCF ka anuluar pothuajse gjysmën e rasteve për të cilat njerëzit janë ankuar.
Një raport thotë se Rusia u përpoq të lëshonte njoftime të kuqe për gjyqtarët dhe prokurorët në Gjykatën Ndërkombëtare Penale pasi u lëshuan urdhër-arreste për Vladimir Putin – këto kërkesa u refuzuan.
Pavarësisht paralajmërimeve të brendshme, gjatë vitit 2024 dhe 2025, pati shqyrtim për lehtësimin e masave kundër Moskës, dhe një denoncues pretendon se disa kufizime u hoqën në heshtje. Interpoli, duke përmendur rregulla të rrepta për përpunimin e të dhënave, nuk pranoi të komentojë më tej.
Ministria e Brendshme Ruse nuk iu përgjigj kërkesave për koment.
Avokatët paralajmërojnë se vendet që abuzojnë sistematikisht me Interpolin duhet të pezullohen përkohësisht. Përndryshe, Pestrikov ka frikë se, “Rusia mund të shpikë çdo gjë me një klikim dhe t’ju ngarkojë çdo krim – dhe pastaj t’ju ndjekë në të gjithë botën”.
