Një nga shoqëritë më të hapura dhe demokratike në botë po përjeton një rënie të pjesëmarrjes së grave në politikë, ndërsa urrejtja, ngacmimet dhe kërcënimet bëhen dukuri të përditshme.
Menjëherë pas debatit të parë televiziv për zgjedhjet suedeze të vitit 2026, u përhap një lajm që tronditi vendin: Anna-Karin Hatt, udhëheqëse e Partisë së Qendrës dhe një nga zërat e paktë femërorë në qendrën liberale, njoftoi dorëheqjen e saj. Arsyeja? Breshëria e kërcënimeve dhe ngacmimeve që, tha ajo, ia bënë të pamundur të qëndronte në politikë.
Hatt, e cila kishte marrë drejtimin e partisë vetëm pesë muaj më parë, foli për kërcënime që shkonin shumë përtej trollëve online. “Ato nuk vijnë më vetëm nga ekranet, janë shumë më afër,” tha ajo, duke shpjeguar se tani ndihej e detyruar të shikonte vazhdimisht pas shpatullave të saj në hapësirat publike dhe se nuk ndihej e sigurt as në shtëpinë e saj.
Dorëheqja e saj erdhi tre vjet pas largimit të paraardhëses së saj, Annie Lööf, e cila kishte kaluar pikërisht të njëjtën përvojë: kërcënime nga ekstremistët e krahut të djathtë, neonazistët dhe mizogjinët online. Siç vëren artikulli i Guardian, në vitin 2022, Lööf ishte planifikuar të fliste në një festival politik në Gotland kur një tjetër folëse, një aktiviste politike dhe psikiatre, u vra në vend. Sulmuesi kishte planifikuar ta vriste edhe atë.
Në intervistat pas dorëheqjes së saj, ajo tha se ndjeu “lehtësim që kishte dalë gjallë nga politika”. Përvoja e saj nuk i ngjante demokracisë, shkroi në atë kohë gazeta suedeze Dagens Nyheter, por “një notim paniku midis peshkaqenëve”.
Tani, me një tjetër grua që po largohet nga politika para kohe, fotografia është e qartë: gratë në Suedi po shtyhen jashtë jetës publike nga grupet e urrejtjes së ekstremit të djathtë dhe kriminelët online. Siç shkruan gazetari suedez Martin Gelin në Guardian, ajo që po ndodh “është normalja e re” – një ndryshim i rrezikshëm në një nga demokracitë më të qëndrueshme në botë.
Nga buron zemërimi ndaj grave?
Pas dorëheqjes së saj, Annie Lööf i përshkroi kërcënimet që mori me detaje tronditëse: “Kërcënime me vdekje, fishekë bosh në kutinë time postare, nazistë jashtë shtëpisë sime, fushata urrejtjeje në mediat sociale, kërcënime ndaj familjes sime. U ula përballë një burri që planifikonte të më vriste, për shkak të vlerave të mia.” Ajo zbuloi se sulmet filluan kur refuzoi të bashkëpunonte me Demokratët e Suedisë të ekstremit të djathtë.
Amandah Andersson, drejtoreshë politike e krahut të grave të Partisë së Qendrës, tha se Hatt kishte “trashëguar” urrejtjen që kishte marrë Lööf. “Për një grua, rreziku i marrjes së kërcënimeve dhe urrejtjes së ashpër është gjithmonë më i madh.”
Zemërimi ndaj dy politikanëve vjen kryesisht nga nacionalistët dhe ekstremistët e krahut të djathtë që kundërshtojnë qëndrimet e tyre liberale mbi imigracionin. Por, sipas Martin Gelin, ai buron edhe nga konservatorët tradicionalë që e konsiderojnë bashkëpunimin e Partisë së Qendrës me forcat më progresive një “tradhti”.
Vitin e kaluar, një hetim i TV4 zbuloi se Demokratët e Suedisë drejtonin një rrjet “fermash troll” që ngacmonin sistematikisht kundërshtarët politikë dhe përhapnin lajme të rreme. Kanali i tyre televiziv, Riks, shënjestroi vazhdimisht gratë në Partinë e Qendrës, duke e quajtur Lööf “të ftohtë si një sociopat” për mbrojtjen e të drejtave të emigrantëve.
Suedia dhe Stabiliteti Politik në Evropë
Pavarësisht reputacionit të saj për siguri dhe stabilitet, Suedia ka përjetuar momente të errëta dhune politike: vrasjet e Kryeministrit Olof Palme në vitin 1986, Ministres së Jashtme Anna Lindh në vitin 2003 dhe masakrën tronditëse në ishullin norvegjez Utøya në vitin 2011, ku aktivistët suedezë ishin midis viktimave dhe të mbijetuarve. Rreth të njëjtës kohë, tre vjet më parë, Kryeministrja e parë femër e vendit, Magdalena Andersson, dha dorëheqjen vetëm disa orë pasi mori detyrën, pas refuzimit të buxhetit nga qeveria dhe daljes së të Gjelbërve nga koalicioni i brishtë i pakicave me dy parti.
Megjithatë, fenomeni nuk kufizohet vetëm në Suedi. Që në vitin 2016, një raport që shqyrtonte të dhënat nga 39 vende zbuloi se katër nga pesë parlamentare femra kishin përjetuar dhunë psikologjike, ndërsa 44 përqind kishin marrë kërcënime për jetën ose integritetin e tyre fizik. Kryeministrja finlandeze Sanna Marin ishte politikanja më e shënjestruar në vendin e saj, duke marrë dhjetë herë më shumë mesazhe fyese nga kolegët e saj meshkuj.
Fenomene të ngjashme po vërehen në të gjithë Evropën. Një raport i vitit 2024 nga Këshilli i Bashkive dhe Rajoneve Evropiane zbuloi se shtatë nga dhjetë gra në politikë kanë përjetuar abuzim ose ngacmim, me norma edhe më të larta në Gjermani dhe Irlandë.
Ky trend lidhet me retorikën globale të së djathtës ekstreme kundër axhendave të diversitetit dhe barazisë, e cila shpesh nuk synon politikat e “veprimit afirmativ”, por vetë praninë e grave dhe njerëzve me ngjyrë në sferën publike.
“Suedia vazhdon të renditet lart në treguesit e demokracisë dhe barazisë gjinore, dhe ndoshta kjo e bën situatën edhe më shqetësuese. Sepse fakti që edhe një grua tjetër po detyrohet të largohet nga politika nga frika tregon se edhe demokracitë më të qëndrueshme nuk janë imune ndaj helmit të ekstremizmit”, përfundon artikulli.