Tre vjet,që i kemi ndjerë të gjithë shumë. Më 24 shkurt 2022, në planetin që ende po përballej me pasojat e pandemisë, Vladimir Putin pushtoi Ukrainën, duke ndryshuar trajektoren e Evropës dhe Perëndimit.
Në Kiev, pak pas agimit, sirenat e sulmit ajror u ndezën për herë të parë, stacionet e metrosë u shndërruan në strehimore dhe lufta u rikthye nga librat ku evropianët mendonin se e kishin mbyllur përgjithmonë. Presidenti Volodymyr Zelensky u bë legjendë kur u shpjegoi liderëve që i ofronin mbrojtje të sigurt: “Unë nuk kam nevojë për taksi, kam nevojë për armë për të luftuar”. Ato ishin ditët e lavdisë. Kievi nuk u rrëzua, ushtria e Carit u rrëzua, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian mbajtën anën e Zelenskit “deri në fund”. Dhe filloi një luftë tjetër. Ajo që tre vjet më vonë nuk mbyllet dot dhe që përveç Ukrainës po e kthen përmbys edhe Perëndimin.
Nuk ka asnjë mënyrë tjetër për të përshkruar piruetën e Donald Trump: më shumë se një lider i botës së lirë, ai paraqitet si një lider marksist, terrorizon aleatët e tij në mediat sociale, në thelb pajtohet me rusët dhe përfundon duke e quajtur Zelenskin një “diktator”, të cilin ai e urdhëron të nënshkruajë marrëveshjen për të shitur tokat e pasura (vendin e fundit të pa shkatërruar të familjes) të një xhevahiri tjetër të shkatërruar. Twist komplot, për të thënë më saktë.
Gjasat nuk ishin kurrë në favor të Ukrainës – një realitet i pakëndshëm i pëshpëritur ndonjëherë nga disa protagonistë si ish-shefi i shtabit të SHBA-së Mark Milley, një skeptik i madh i ripushtimit total – por shpresa, në ditët e heronjve, ishte shndërruar në diçka më shumë me shembjen e linjave ruse në Kharkiv dhe Kherson, fushatën në Detin e Zi,me shënjestrën në Detit të Zi dhe hyrja – shumë muaj më vonë – në Kurskun rus.
Vladimir Putin duhej të ndryshonte taktikën dhe ta kthente Rusinë në një ekonomi lufte, me një fytyrë të rraskapitur herë pas here, duke u kapur pas tryezës së tij të gjatë – një i burgosur i një protokolli të përjetshëm Covid – ndërsa në front njerëzit po vdisnin (dhe po vdisnin) si miza, me toger si Yevgeny Prigozhin që kryenin kryengritje dhe marshonin në Moskë – po, edhe pse kjo dukësh si ndodhi e një shekulli më parë.
Konfliktet e mëdha nuk ndjekin kurrë rrugë lineare. BE-ja është përgjigjur, nga njëra anë, duke vendosur sanksione të rënda ndaj Rusisë, duke gjetur mënyra inovative për të ndihmuar Ukrainën, si ushtarakisht ashtu edhe financiarisht, madje duke ngrirë asetet e Bankës Qendrore Ruse. Por nga ana tjetër, ajo ka pësuar një goditje energjetike që ka shkaktuar rritje të inflacionit dhe ka vënë në provë modelin e saj ekonomik – bazuar në prodhim dhe eksport, me rezultatet ende për t’u llogaritur.
SHBA hapi magazinat, furnizoi me armë dhe në fund e lejoi Ukrainën të luante, por gjithmonë të kujdesshme që të mos rrëshqiste në një përplasje të drejtpërdrejtë me Moskën, e ndjekur nga Gjermania. Kievi, nëse e shikojmë nga afër, gjithmonë ka luftuar me një krah të lidhur pas shpine. Dhe në llogoret përgjatë qendrës logjistike të Pokrovsk, ku sot po vrasin metër pas metri, ushtarët që pyesin: “Por kjo luftë është vetëm e jona apo besoni edhe ju?”
Sepse municioni mbërriti – dhe po mbërrijnë – në drithë dhe drogë, ndërsa Rusia sot prodhon në tre muaj po aq predha 155 milimetrash sa e gjithë NATO-ja në një vit.
Dhe kështu, pas një milion të vrarësh dhe të plagosurish mes rusëve dhe ukrainasve, arrijmë sot, ditët e pushtetit.
Ukrainës iu premtua se do t’i bashkohej Aleancës Atlantike: Por kjo nuk do të ndodhë. BE-ja ka nisur procesin e anëtarësimit për Kievin: kush e di se sa do të zgjasë, me fantazmin e një vetoje që do të shkatërrojë gjithçka (Viktor Orbán i Hungarisë nuk është i vetmi me dyshime).
Mantra e këtyre viteve – “asgjë për Ukrainën pa Ukrainën” – u shkatërrua në një postim, nga Trump që nisi negociatat dypalëshe me rusët, duke margjinalizuar Zelenskyn dhe Evropën me një goditje: ai është me nxitim për ta mbyllur, ai e premtoi atë gjatë fushatës zgjedhore, pavarësisht kostos.
“Një kapitullim i detyruar i Ukrainës do të nënkuptonte një kapitullim të të gjithë komunitetit perëndimor, me të gjitha pasojat që kjo sjell”, paralajmëroi Donaldin, kryeministri polak Tusk. “Dhe askush të mos pretendojë se nuk e sheh atë.”
Prandaj evropianët – bashkë me Londrën – po përpiqen të formojnë një front të përbashkët, të propozojnë garanci të ndjeshme sigurie për t’u kthyer në tryezën e negociatave, të gërmojnë në xhepat e tyre për të shpenzuar më shumë për mbrojtjen, të tronditur sepse SHBA kërcënon të tërhiqet nga kontinenti.
Është e vërtetë, Trump përhap lajme të rreme, Europa ka dhënë më shumë se SHBA për Ukrainën – 145 miliardë dollarë – por nëse shikoni PBB-në totale të BE-së, rreth 20 trilionë, ndoshta mund të ishin bërë më shumë.
“Nëse do të kishte një ndjenjë të vërtetë urgjence, burimet do të gjendeshin,” profetizoi ish-Përfaqësuesi i Lartë i BE-së Josep Borrell.
Epo, goditja me kamxhik nga Trump mund të mos jetë një gjë e keqe, në një Evropë të ndarë midis Lindjes dhe Perëndimit, Veriut dhe Jugut, me perceptime të ndryshme të rrezikut në opinione të ndryshme publike (madje edhe të drejtuara në mënyrë të paskrupullt nga forcat politike) dhe hapësira të pabarabarta buxhetore.
Ndërkohë, Ukraina është ende atje, nën bomba, e para që kërkon një paqe të drejtë, për sa i përket historisë së saj dhe sakrificave të hidhura të bëra vitet e fundit, gjithashtu në bazë – le të kujtojmë – atë që Perëndimi ka thënë dhe bërë: ajo sirenë, tani, tingëllon pak edhe për ne.