Ish-presidenti i Sirisë, Bashar Al-Assad, është dënuar me vdekje pasi provat e shqyrtuara nga gjykata kanë përcaktuar përfshirjen e tij të drejtpërdrejtë në dhënien e urdhrave për operativët në terren, të cilët kryen krime kundër popullit sirian.
Kështu deklaroi të enjten kreu i Gjykatës së Katërt Penale të Damaskut. Gjyqtari Fakhr Al-Din al-Aryan i bëri këto komente në një deklaratë për Agjencinë Siriane Arabe të Lajmeve (SANA).
Ai tha se gjykata e bazoi vendimin në prova që përcaktojnë përgjegjësinë e Asadit përmes zinxhirit komandues dhe urdhrave të dhënë, si dhe në dokumente që dëshmojnë përfshirjen e tij të drejtpërdrejtë në lëshimin e urdhrave nga nivelet më të larta të hierarkisë deri te personat që i zbatonin ato në terren.
Al-Aryan theksoi se dënimi nuk u dha thjesht për faktin se Asadi kishte ushtruar funksionin e presidentit, por për përgjegjësinë e tij të përcaktuar mbi bazën e provave dhe rolit që kishte në strukturën komanduese të regjimit.
Më 11 gusht, Gjykata e Katërt Penale dënoi me vdekje në mungesë Asadin, vëllain e tij Maher Al-Asad dhe shtatë zyrtarë të tjerë të arratisur. Ndërkohë, Atef Najib, ish-drejtuesi i degës së Sigurimit Politik në Deraa, u dënua në prani të tij në gjykatë.
Gjykata i shpalli fajtorë për një sërë krimesh, përfshirë vrasjen, torturën, privimin e paligjshëm nga liria, krimet kundër njerëzimit dhe krimet e luftës. Akuzat lidhen me abuzimet e kryera gjatë shtypjes së protestave në provincën e Derasë në vitin 2011.
Vendimi i gushtit u mbështet në një dokument gjyqësor prej 396 faqesh, ku përshkruheshin shkeljet, provat e mbledhura dhe dëshmitë e viktimave e të dëshmitarëve për ngjarjet e ndodhura në Deraa në fillim të revolucionit sirian.
Përtej vendimit gjyqësor, historia e sundimit të Bashar Al-Asadit mbetet e lidhur me një nga kapitujt më të përgjakshëm të historisë moderne të Sirisë.
Pas shpërthimit të protestave paqësore në vitin 2011, regjimi iu përgjigj kërkesave për liri dhe ndryshim politik me arrestime masive, dhunë sistematike dhe përdorimin e forcës vdekjeprurëse kundër demonstruesve.
Ajo që nisi si një kryengritje kundër autoritarizmit u shndërrua në një luftë shkatërrimtare, e cila la pas qindra mijëra të vrarë, miliona të zhvendosur dhe qytete të tëra të rrënuara.
Nën sundimin e Assad, burgjet dhe qendrat e shërbimeve të sigurisë u kthyen në simbole të terrorit shtetëror. Të arrestuarit u përballën me tortura, rrahje, poshtërim, uri dhe kushte çnjerëzore burgimi.
Shumë familje kaluan vite pa marrë asnjë informacion për fatin e të afërmve të tyre të zhdukur, ndërsa dokumentet e zbuluara pas rënies së regjimit dhe dëshmitë e të mbijetuarve nxorën në pah përmasat e një sistemi represiv që vepronte përmes frikës dhe ndëshkimit kolektiv.
Përgjegjësia e regjimit nuk kufizohet vetëm te dhuna në qelitë e burgjeve. Gjatë luftës, forcat qeveritare u akuzuan për sulme ndaj zonave të banuara, bombardime pa dallim dhe përdorimin e armëve të ndaluara, përfshirë armët kimike në sulme të dokumentuara nga organizata ndërkombëtare.
Raportet e hetimeve ndërkombëtare kanë evidentuar gjithashtu vrasje, zhdukje me forcë dhe shkelje të rënda të së drejtës ndërkombëtare humanitare.
Një nga aspektet më tronditëse të kësaj historie është përmasat e vuajtjeve të civilëve, të cilët u gjendën mes represionit të regjimit, luftimeve dhe dhunës së grupeve të ndryshme të armatosura.
Megjithatë, përgjegjësia për krimet e kryera nga aparati shtetëror nuk mund të fshihet pas kaosit të luftës apo të relativizohet për shkak të krimeve të palëve të tjera.
Dënimi i Asadit, nëse vendimi do të mund të zbatohet, përbën një moment të rëndësishëm për përpjekjet për drejtësi në Siri. Por ai nuk mund t’ua kthejë jetën viktimave, të shërojë plagët e të mbijetuarve apo t’u japë menjëherë përgjigje familjeve që ende kërkojnë të afërmit e zhdukur.
Për mijëra sirianë, drejtësia do të kërkojë identifikimin e përgjegjësve, hetimin e plotë të krimeve, hapjen e arkivave të regjimit dhe ndëshkimin e atyre që urdhëruan ose kryen mizoritë.
Në një vend të shkatërruar nga lufta, ku plagët e dhunës vazhdojnë të përcaktojnë jetën e miliona njerëzve, gjykimi i ish-presidentit mund të përbëjë një hap drejt llogaridhënies.
Por drejtësia e vërtetë do të varet nga aftësia e institucioneve për të zbardhur të gjitha krimet, pa përjashtime dhe pa i kthyer gjykimet në instrumente të hakmarrjes politike. \\