Në Francë, janë gjetur disa vezë të kontaminuara me Pfas, ose “ndotës të përjetshëm”.
Kimikate artificiale rezistente ndaj proceseve të mëdha të degradimit natyror. Alarmi u ngrit nga agjencia rajonale shëndetësore e Hauts-de-France: banorët e departamentit Oise nuk duhet të konsumojnë ushqime të kontaminuara nga këta ndotës shumë të dëmshëm. Por çfarë janë Pfas dhe çfarë rreziku kemi në Shqiperi ?
Pfas nuk janë problem për ushqimin tonë, por janë problem në kuptimin absolut
PFAS, akronim për Substancat e Alkiluara të Perfluoruara ose në Shqip “substancat alkil të perfluorinuara dhe të polifluoruara”, janë një grup shumë i madh substancash kimike artificiale, të vlerësuara në rreth 7 milionë përbërës të ndryshëm. Karakterizohen nga një rezistencë e fortë ndaj degradimit, aq sa quhen “substanca kimike të përjetshme”.
Ato janë të kudondodhura në mjedis dhe mund të gjenden në ujë; në ushqim për shkak të paketimit, tokës ose ujit të përdorur; në ajër për shkak të emetimeve industriale.
Ne mund të jemi edhe vetë bartës sepse mund t’i grumbullojmë këto substanca në indet yndyrore. Në Francë, ky problem i lidhur me ushqimin është i zakonshëm, sepse nuk është hera e parë që zbulohen kimikatet e përjetshme, veçanërisht në vezë.
Në këtë rast bëhet fjalë për mbarështim shtëpiak, pra jo i lidhur me shitjet e jashtme, dhe autoritetet kanë fajësuar “disa industri në zonën përreth”. Vezët shtëpiake ishin gjithashtu problem në vitin 2023 në disa rajone të Francës. Në Shqipëri nuk kemi pasur ende prova të kontaminimit të ushqimit, por një hetim i kohëve të fundit i Greenpeace zbuloi pothuajse 18 mijë teste pozitive për PFAS në 16 rajone të Italis :
“Përqindja e vlerave pozitive për PFAS ndryshon nga rajoni në rajon, gjithashtu në varësi të saktësisë në matjet e kryera nga organe të ndryshme publike.
Sa më shumë që një rajon kryen kontrolle dhe përdor mjete të sakta dhe moderne, aq më shumë ka gjasa që pozitiviteti i PFAS të zbulohet .
Cilat ushqime janë më të rrezikuara?
Peshku: veçanërisht peshku i ujërave të ëmbla nga zonat e kontaminuara.
Frutat dhe perimet: të rritura në tokë të ujitur me ujë të kontaminuar ose të trajtuar me pesticide që përmbajnë PFAS.
Mishi: nëse kafshët janë ushqyer me ushqim të kontaminuar ose nëse janë rritur në zona të kontaminuara.
Ushqimet e përpunuara: Mund të përmbajnë PFAS për shkak të paketimit ose përbërësve të përdorur.
Megjithatë, ritheksojmë se për momentin në Shqipëri nuk është identifikuar ende një rrezik ushqimor
të lidhura me këto komponime kimike të pareduktueshme ndaj nuk duhet të kemi frikë.
Thjesht duhet të kemi kujdes se çfarë blejmë edhe sepse prej vitesh kemi probleme serioze: tashmë në vitin 2013 flitej për një “emergjencë” në vendin tonë por asgjë nuk u bë në këtë kuptim. Për më tepër, PFAS nuk janë të rregulluara sepse janë të vështira për t’u gjetur dhe analizuar.
